Nếu bạn đang gõ lên Google câu “app quản lý chi tiêu nào tốt nhất”, tôi đoán bạn đã ở khúc này: đi làm vài năm rồi, lương cũng không tệ, nhưng cuối tháng nhìn tài khoản vẫn trống. Bạn nghĩ chắc tại mình chưa có công cụ tốt. Thử app này. Vài hôm chán, xoá. Tải app khác xịn hơn, có biểu đồ màu mè. Lại bỏ.
Tôi từng y hệt bạn. Và tôi nói thẳng luôn cho đỡ mất thời gian của bạn: câu hỏi “app nào tốt nhất” là câu hỏi sai. Không phải vì không có app tốt. Mà vì cái quyết định bạn có để dành được hay không, nó nằm chỗ khác hoàn toàn.
Bài này tôi sẽ chỉ bạn chỗ đó nằm ở đâu.
Tôi đã thử đủ kiểu và bỏ đủ kiểu
Tôi không phải dân tài chính. Tôi là dân kinh doanh, có giai đoạn ôm nợ tới mức ngủ không yên, ngày cày 12 đến 14 tiếng để trả. Trong cái giai đoạn cuống cuồng đó, tôi đọc đâu cũng thấy người ta khuyên: muốn quản tiền thì phải ghi chép chi tiêu. Thế là tôi làm.
Tôi tải app. Mấy hôm đầu hăng lắm, mua ly cà phê cũng mở app ra nhập. Được tuần thì thấy phiền. Đang vội mà phải dừng lại bấm bấm. Quên một bữa, rồi quên hai ngày, rồi thôi luôn. Xoá app.
Tôi quay qua ghi sổ tay. Cái này trụ được lâu hơn, mấy tháng liền. Nhưng tới một hôm tôi giở lại mấy trang đã ghi, tự nhiên thấy nản kinh khủng. Tháng nào cũng giống tháng nào. Cũng ăn, cũng xăng, cũng tiền nhà, cũng mấy khoản linh tinh. Ghi để làm gì? Biết rồi thì sao? Tôi gấp cuốn sổ lại và không mở ra nữa.
Sau này tôi mới hiểu, hồi đó tôi bỏ không phải vì cái app dở hay cuốn sổ dở. Tôi bỏ vì hai lý do mà gần như ai cũng dính.
Hai cái bẫy làm bạn bỏ cuộc, không phải cái app
Tôi gặp nhiều người loay hoay y như tôi ngày xưa. Người thì tải app rồi bỏ vì ngại nhập tay mỗi ngày. Người thì chia tiền ra sáu cái lọ theo công thức trên mạng, được mấy bữa thấy rườm rà quá cũng dẹp. Có người ghi chép đều đặn sáu tháng trời, rồi một hôm nhìn lại thấy tháng nào cũng như tháng nào nên buông. Có người thì giật mình khi cộng ra mình tốn mấy trăm nghìn trà sữa một tháng, sợ quá, gỡ luôn cái app cho khuất mắt.
Bạn thấy điểm chung chưa? Mọi cách trên đều chết ở cùng một chỗ.
Bẫy thứ nhất: cách nào cũng bắt bạn nhập liệu thủ công mỗi ngày. App, sổ, sáu cái lọ, tất cả đều đòi bạn phải kỷ luật bằng tay từng chút một. Mà ý chí của con người thì có hạn. Hôm nay mệt, mai bận, mốt quên. Chỉ cần đứt vài ngày là cái mạch gãy, và một khi đã gãy thì rất khó nối lại. Không phải tại bạn lười. Tại cái cách đó nó đặt gánh nặng sai chỗ.
Bẫy thứ hai, cái này mới chí mạng: bạn ghi chỉ để BIẾT mình đã tiêu gì. Và biết rồi thì sao? Bạn biết mình tốn mấy trăm nghìn trà sữa. Tháng sau bạn vẫn uống. Biết mà không đổi thì cái việc ghi nó thành vô nghĩa thật. Cảm giác “ghi mãi chẳng để dành được gì” của bạn là đúng đấy, không phải bạn tưởng tượng. Vì bạn đang ghi để biết, chứ không ghi để làm gì cả.
Hai cái bẫy này nó nằm trong cách bạn nghĩ, không nằm trong cái app. Cho nên bạn đổi mười cái app cũng vậy thôi. Đổi công cụ mà giữ nguyên cách nghĩ thì kết quả y hệt.
Vậy ghi chép để làm gì, nếu không phải để biết?
Để ra quyết định. Chỉ vậy thôi.
Một bản ghi chi tiêu tốt không phải để bạn ngắm xem tháng rồi tiêu bao nhiêu. Nó là để bạn nhìn vào và quyết: khoản này cắt, khoản kia giữ, khoản nọ tháng sau bóp lại. Ghi mà không dẫn tới một quyết định nào thì đúng là phí công. Ghi mà tháng sau bạn thật sự bỏ bớt được một hai khoản, thì mỗi dòng bạn viết ra đều có giá.
Khác biệt nằm ở đó. Không nằm ở chỗ app có đẹp hay không, có đồng bộ đám mây hay không, có biểu đồ tròn hay biểu đồ cột.
Khi tôi hiểu ra điều này, tôi vứt hết app. Tôi mở một file Google Sheet trống. Và lần này tôi theo được, vì tôi ghi với một mục đích khác hẳn.
Cách tôi làm: một file Google Sheet sáu cột
Đây là cách tôi làm, không phải chuẩn vàng gì cả. Bạn thấy hợp thì lấy, thấy thừa cột nào thì bỏ. Cái tôi muốn bạn để ý là tinh thần phía sau, không phải cái bảng.
Tôi mở Google Sheet, tạo sáu cột:
| Ngày | Khoản chi | Nhóm | Số tiền | Cần hay Muốn | Ghi chú | |——|———–|——|———|————–|———|
– Ngày: ngày tiêu. – Khoản chi: tiêu vào cái gì, ghi ngắn gọn thôi. “Cà phê”, “đổ xăng”, “tiền nhà”. – Nhóm: tôi gom về bốn nhóm cho dễ nhìn: ăn, ở, đi lại, khác. Đừng chia nhỏ quá, mệt. – Số tiền: bao nhiêu. – Cần hay Muốn: cột này là cột đắt nhất. Tôi nói riêng ở dưới. – Ghi chú: gì cũng được, hoặc để trống.
Bạn không cần Google Sheet. Excel y chang. File excel quản lý chi tiêu cá nhân nào cũng được, tự kẻ tay cũng được. Cuốn sổ giấy ở tạp hoá cũng xong, miễn bạn kẻ được sáu cột. Tôi nhắc lại lần nữa cho chắc: công cụ không quan trọng. Cái quan trọng là cột thứ năm và cái lý do bạn mở nó ra mỗi ngày.
### Cột “Cần hay Muốn” là cột lộ tiền
Đây là cột tôi quý nhất, và nó là lý do tôi ghi.
Mỗi khoản tiêu, bạn tự hỏi một câu: cái này tôi cần, hay tôi muốn? Tiền nhà là cần. Xăng đi làm là cần. Ly trà sữa lúc 3 giờ chiều vì buồn miệng là muốn. Cái áo giảm giá mua vì thấy rẻ chứ không thiếu là muốn.
Bạn đánh dấu xong, tới cuối tuần cộng riêng cột Muốn lại. Con số đó là chỗ tiền của bạn đang rò rỉ. Nó không nói dối. Nó không phán xét bạn. Nó chỉ chỉ thẳng vào chỗ mà nếu bạn muốn để dành, bạn phải động vào đó.
Và đây mới là phần ăn tiền: bạn nhìn con số Muốn đó rồi quyết một việc nhỏ cho tuần sau. Không cần cắt sạch, cắt sạch thì ngộp, vài hôm lại bỏ cuộc. Chỉ cần bóp một khoản. Tuần này tôi tốn ba trăm nghìn trà sữa thì tuần sau tôi để một trăm rưỡi thôi. Vậy là cái bản ghi của bạn vừa tạo ra một quyết định. Nó không còn là sổ ghi cho biết. Nó thành cái cần gạt để bạn chỉnh tay lái.
Bạn thấy khác chỗ ghi-để-biết chưa? Cũng con số trà sữa đó. Người ghi để biết thì sợ quá rồi bỏ app. Người ghi để quyết thì tuần sau bóp nó lại một chút. Cùng một dữ liệu, hai số phận.
Nhưng ý chí vẫn có hạn, nên đừng dựa hết vào nó
Tới đây bạn có thể gật gù, nhưng trong bụng vẫn lo: “Hiểu rồi, nhưng tôi vẫn sợ ghi được vài tuần lại bỏ như mọi lần.”
Lo đúng. Vì việc ghi tay vẫn tốn ý chí, mà ý chí thì sáng nắng chiều mưa. Cho nên tôi không bắt cái việc để dành phụ thuộc hết vào sự đều đặn của tay tôi.
Tôi làm thêm một việc, và việc này quan trọng ngang cái file Sheet: trả mình trước.
Nghĩa là sao? Đa số mọi người làm ngược: tiêu trước, còn dư bao nhiêu mới để dành. Mà bạn biết rồi, cuối tháng có bao giờ dư đâu. Trả mình trước là lật ngược lại. Vừa nhận lương là tách ngay một phần đem cất, cho vào chỗ khó rút, coi như khoản đó biến mất. Phần còn lại mới là tiền để sống và tiêu trong tháng.
Cái hay là khi bạn cất tiền ngay từ đầu, bạn không cần ý chí để dành nữa. Nó được cất rồi. Bạn chỉ cần xoay sở trong phần còn lại. Và nếu ngân hàng của bạn cho hẹn lịch chuyển tiền tự động đúng ngày lương về, càng tốt, vì lúc đó tới cái việc tách tiền cũng không cần tay bạn làm.
Tôi để ý nhiều người mong đúng cái này mà không gọi tên ra được. Họ ước gì nhận lương xong tiền tự động chảy vào tiết kiệm, phần còn lại tự cân đối, khỏi phải nghĩ. Thì đấy, trả mình trước cộng chuyển khoản tự động chính là cái mong ước đó, làm được thật chứ không phải mơ.
Ghép hai thứ lại bạn sẽ thấy nó ăn khớp:
– Trả mình trước lo phần để dành, không phụ thuộc ý chí hằng ngày. – File sáu cột với cột Cần/Muốn lo phần chi tiêu, giúp bạn ra quyết định bóp dần khoản Muốn để phần “còn lại” đó ngày càng dễ thở.
Một cái khoá tiền lại trước. Một cái dạy bạn xài phần còn lại khôn hơn. Không cái nào đòi bạn phải là người sắt đá cả.
Nói thật lòng một chút
Tôi không hứa với bạn là làm vầy thì giàu. Ghi chép chi tiêu không làm ai giàu, và ai bán cho bạn giấc mơ đó thì bạn nên cẩn thận. Cái file Sheet sáu cột nó không in tiền ra cho bạn.
Cái nó làm được là: nó cho bạn thấy tiền đang đi đâu, và cho bạn một chỗ để ra quyết định mỗi tuần. Còn để dành được nhiều hay ít, nhanh hay chậm, cái đó tuỳ thu nhập của bạn, tuỳ hoàn cảnh, tuỳ bạn có chịu bóp khoản Muốn xuống thật không. Tôi bò ra khỏi nợ ngày xưa là nhờ vừa siết chi tiêu vừa cày kiếm thêm, chứ không phải nhờ riêng cái bảng tính. Cái bảng chỉ là cái đèn pin soi đường, còn đi hay không là chân bạn.
Cho nên đừng đi săn app nữa. Đừng tải thêm cái thứ mười một. Mở một file trống, kẻ sáu cột, và quan trọng nhất là trả lời cho được câu này trước khi bắt đầu: bạn ghi để làm gì? Để biết, hay để mỗi tuần cắt bớt một khoản và đẩy tiền vào chỗ cất?
Trả lời được câu đó thì cái app nào cũng tốt. Trả lời không được thì app xịn cỡ nào cũng nằm trong nghĩa địa app của bạn thôi.
Tôi biết tự làm một mình thì cực: vừa phải tự kẻ file, vừa phải nhớ tách tiền mỗi kỳ lương, vừa phải tự nhắc mình cuối tuần ngồi lại cộng cột Muốn. Nên tôi gom hết mấy thứ này thành một bộ làm sẵn, để bạn khỏi mò từ đầu.
👉 Nhận Bộ kit Dòng Chảy Lương Tự Động (miễn phí)
Còn nếu giờ bạn chưa muốn lấy cũng không sao. Tối nay làm thử đúng một việc thôi: mở một file trống, kẻ 6 cột, ghi lại những khoản Muốn trong ngày.
Câu hỏi hay gặp
Cách quản lý chi tiêu bằng Google Sheet có khó không, tôi không rành công nghệ? Không khó. Bạn chỉ cần biết tạo một file trống và gõ chữ vào ô là làm được. Sáu cột tôi nói ở trên kẻ trong năm phút. Không cần công thức, không cần hàm gì cao siêu. Muốn cộng cột Muốn cuối tuần thì bôi đen mấy ô số tiền, Google Sheet tự hiện tổng ở góc dưới. Vậy là đủ xài.
File Excel quản lý chi tiêu cá nhân với Google Sheet, cái nào hơn? Với mục đích này thì y hệt nhau, lấy cái nào bạn quen thì lấy. Excel hợp nếu bạn hay làm trên máy tính và không cần mở bằng điện thoại. Google Sheet tiện chỗ mở được ở cả điện thoại lẫn máy, ghi ở đâu cũng được. Nhưng tôi nhắc lại, chọn cái nào không quyết định kết quả. Cách bạn dùng cột Cần/Muốn mới quyết định.
Tôi ghi chép chi tiêu mãi vẫn không để dành được, giờ phải làm sao? Khả năng cao là bạn đang ghi để biết, chứ chưa ghi để quyết. Bạn thử thêm cột Cần/Muốn vào, cuối tuần cộng riêng khoản Muốn, rồi đặt cho mình một việc nhỏ: tuần sau bóp một khoản Muốn xuống. Và làm song song việc trả mình trước, tách tiền tiết kiệm ngay khi nhận lương. Cái không để dành được thường không phải do ghi ít, mà do ghi xong không đổi hành vi và không khoá tiền lại sớm.
Có cần ghi từng đồng lẻ không, mệt lắm? Không cần. Ghi tới mức bạn theo nổi là được, vì cái bảng bạn bỏ giữa chừng thì có chi tiết cỡ nào cũng vô dụng. Mấy đồng lẻ bỏ qua không sao. Cái cần ghi đủ là mấy khoản Muốn lặt vặt cộng dồn thành con số lớn, kiểu cà phê trà sữa mua sắm vặt, vì đó mới là chỗ tiền rò.
Về tác giả
Tôi là Lộc. Tôi không phải chuyên gia tài chính, tôi là dân kinh doanh thực chiến. Có giai đoạn tôi ôm nợ, cày 12 đến 14 tiếng một ngày để trả, và tự bò ra được nhờ siết chi tiêu cộng với cày kiếm thêm. Tôi từng thử app, thử ghi sổ rồi bỏ ngang y như nhiều bạn đang đọc bài này, nên tôi hiểu cái cảm giác ghi mãi thấy vô nghĩa nó ra sao. Tôi ghét trò thổi phồng và mấy lời hứa làm giàu nhanh. Cái tôi viết ở đây là cách tôi đã làm thật, kể lại mộc mạc, bạn cân nhắc rồi tự chọn cái hợp với mình.
Lưu ý quan trọng
Bài này là trải nghiệm cá nhân của tôi, không phải lời khuyên tài chính chuyên nghiệp. Hoàn cảnh, thu nhập và mức chi của mỗi người mỗi khác, nên kết quả của tôi không bảo đảm sẽ lặp lại với bạn. Trước khi quyết định gì lớn về tiền bạc, bạn nên tự cân nhắc kỹ theo tình hình của mình, và nếu cần thì hỏi người có chuyên môn. Tôi chia sẻ để bạn tham khảo, còn quyết định và trách nhiệm là của bạn.
