Tôi viết bài này cho bạn nào đang đi làm mà tài khoản lúc nào cũng sát đáy. Bạn không lười. Bạn vẫn đi làm đều. Nhưng trong lòng cứ có một cái gì đó thấp thỏm. Chỉ cần xe hỏng, người nhà ốm, hay tự nhiên công ty cắt giảm, là bạn không biết lấy tiền đâu ra. Cái nỗi thấp thỏm đó tôi hiểu lắm. Và câu hỏi đầu tiên của bạn chắc cũng giống tôi ngày xưa: quỹ phòng thân bao nhiêu là đủ?
Tôi sẽ trả lời thẳng câu đó trong bài. Nhưng trước khi nói con số, tôi muốn bạn hiểu vì sao cái quỹ này là việc bạn phải làm đầu tiên, trước cả chuyện đầu tư, trước cả chuyện làm giàu.
Cái cảm giác không có đồng nào lận lưng
Hồi tôi còn ôm nợ, tôi sống trong trạng thái mà giờ nghĩ lại vẫn thấy mệt. Lúc đó trong người không có một đồng đệm nào. Nghĩa là mọi thứ đang trôi tạm ổn, nhưng chỉ tạm thôi. Chỉ cần một cú nhỏ là chao đảo.
Xe hỏng giữa đường. Người trong nhà ốm phải vào viện. Một cái hóa đơn bất ngờ. Với người khác đó là chuyện phiền. Với tôi lúc đó nó là khủng hoảng. Vì tôi không có sẵn tiền để giải quyết. Tôi phải đi vay nóng, phải khất, phải xoay đủ kiểu. Mỗi lần như vậy là một lần tôi tự hỏi sao đời mình lại bấp bênh đến thế.
Cái khổ nhất không phải là thiếu tiền. Cái khổ nhất là cảm giác mình không kiểm soát được gì hết. Sống mà cứ nín thở chờ biến cố. Đó là lý do tôi thèm có một quỹ phòng thân chết đi được. Tôi thèm cái cảm giác biết rằng nếu có chuyện, mình vẫn ổn.
Nếu bạn đang đọc tới đây và thấy giống mình, thì tin tôi đi, bạn không cô đơn đâu. Rất nhiều người trẻ đi làm mãi vẫn không dư, cứ gom được chút lại bị một cú quét sạch nên đâm nản. Bài này là để gỡ đúng cái nút đó.
Quỹ phòng thân là gì, và vì sao nó phải đi trước
Nói cho dễ hiểu, quỹ phòng thân (hay còn gọi là quỹ dự phòng khẩn cấp) là một khoản tiền bạn để riêng ra, chỉ đụng tới khi có biến cố thật sự. Ốm. Mất việc. Hỏng xe. Những cú bất ngờ làm xáo trộn cuộc sống.
Nó không phải tiền để đầu tư. Không phải tiền để tiêu. Nó là cái đệm. Là tấm nệm để khi bạn ngã, bạn không đập thẳng xuống nền xi măng.
Nhiều bạn trẻ hỏi tôi nên đầu tư gì trước, mua coin hay mua cổ phiếu, làm sao tiền đẻ ra tiền. Tôi luôn hỏi ngược lại: bạn có quỹ phòng thân chưa? Vì nếu chưa, thì đầu tư lúc này là đang xây nhà trên cát.
Lý do đơn giản. Khi bạn chưa có đệm, mà bạn đem hết tiền đi đầu tư, thì lúc biến cố ập tới, bạn buộc phải bán tháo đúng lúc xấu nhất để lấy tiền chữa cháy. Hoặc tệ hơn, bạn lại đi vay. Vòng luẩn quẩn nợ nần bắt đầu từ đó. Tôi đã đi qua cái vòng đó rồi nên tôi nói chắc với bạn: cái đệm phải có trước.
Quỹ phòng thân không làm bạn giàu. Nó làm bạn vững. Mà có vững thì mới đi xa được.
Quỹ phòng thân bao nhiêu là đủ?
Giờ tới câu chính. Quỹ phòng thân bao nhiêu là đủ?
Theo một nguyên tắc phổ biến trong tài chính cá nhân, con số thường được nhắc tới là khoảng 3 đến 6 tháng chi phí sinh hoạt. Tôi nhấn mạnh chữ chi phí sinh hoạt, không phải thu nhập. Hai cái này khác nhau, và nhiều người tính nhầm chỗ này.
Chi phí sinh hoạt là số tiền tối thiểu bạn cần để sống một tháng. Tiền nhà. Tiền ăn. Tiền điện nước. Tiền đi lại. Tiền điện thoại. Những thứ bạn không thể không trả. Đó mới là con số để nhân lên, chứ không phải lương của bạn.
Ví dụ cho dễ hình dung. Nếu một tháng bạn cần khoảng mười triệu để sống, thì quỹ phòng thân của bạn nên nằm đâu đó trong khoảng ba mươi tới sáu mươi triệu. Ba tháng là mức sàn để bắt đầu thấy an tâm. Sáu tháng là mức cho bạn ngủ ngon thật sự.
Vậy nhắm 3 tháng hay 6 tháng? Cái này tùy hoàn cảnh của bạn.
Nếu bạn làm công việc ổn định, lương đều, công ty vững, thì nhắm về phía 3 tháng là hợp lý. Vì khả năng bạn mất nguồn thu đột ngột thấp hơn.
Nếu bạn làm tự do, làm theo dự án, thu nhập lúc nhiều lúc ít, hay công việc bấp bênh, thì nên nhắm về phía 6 tháng. Vì khi nguồn thu của bạn dễ đứt, bạn cần cái đệm dày hơn để cầm cự trong lúc tìm việc mới hoặc chờ dự án tiếp theo.
Đừng để con số sáu tháng làm bạn nản. Bạn không cần có đủ ngay hôm nay. Mục tiêu đầu tiên không phải là sáu tháng. Mục tiêu đầu tiên chỉ là có đồng đệm đầu tiên. Có một triệu trong quỹ đã khác hẳn không có đồng nào rồi.
Tiền phòng thân để ở đâu?
Có quỹ rồi thì câu hỏi tiếp theo là tiền phòng thân để ở đâu cho đúng. Chỗ này nhiều bạn làm sai, và làm sai thì quỹ mất tác dụng.
Nguyên tắc của quỹ phòng thân không phải là sinh lời. Nguyên tắc của nó là chắc chắn và rút nhanh. Bạn cần biết khi có chuyện, tiền nằm đó, lấy ra được liền, không sứt mẻ. Vậy nên có vài điều tôi muốn bạn nhớ.
Thứ nhất, tách riêng ra khỏi tài khoản tiêu xài. Đừng để chung với tài khoản bạn quẹt thẻ hàng ngày. Vì để chung là kiểu gì bạn cũng tiêu lẹm vào lúc nào không hay. Một tài khoản tiết kiệm riêng, một chỗ riêng, để bạn nhìn vào biết đây là tiền không được đụng.
Thứ hai, để chỗ dễ rút nhanh. Biến cố không hẹn giờ. Khi xe hỏng giữa đường, bạn cần tiền trong vài tiếng chứ không phải vài tuần. Nên đừng khóa quỹ này vào những thứ rút ra rắc rối hay mất thời gian.
Thứ ba, tuyệt đối không đem quỹ này đi đầu tư mạo hiểm. Không coin, không cổ phiếu lướt sóng, không cho ai vay để ăn lãi cao. Vì đây là tiền cứu mạng, không phải tiền chơi. Bạn cần nó chắc chắn còn đủ khi cần, chứ không cần nó đẻ thêm. Một quỹ phòng thân mà bốc hơi đúng lúc biến cố ập tới thì còn tệ hơn là không có quỹ.
Nói gọn lại: chỗ để quỹ phòng thân là chỗ chán nhất, an toàn nhất, dễ rút nhất. Nó không cần đẹp. Nó cần ở đó khi bạn gọi tên.
Cách tạo quỹ dự phòng khi lương thấp
Tôi biết bạn đang nghĩ gì. Nói thì hay, nhưng lương em thấp, tháng nào tiêu cũng hết, lấy đâu ra mà gom. Tôi từng ở đúng chỗ đó. Nên tôi sẽ không dạy bạn phải tiết kiệm hơn nữa hay phải nhịn cái này cái kia. Tôi chỉ chia sẻ cái cách đã thực sự đổi được tình hình.
### 1. Trả mình trước
Đa số chúng ta làm ngược. Lương về, tiêu trước, còn dư bao nhiêu mới tính chuyện để dành. Và bạn biết rồi đó, thường thì chẳng còn dư gì cả.
Cách đúng là làm ngược lại. Lương về, bạn trích một phần cho quỹ phòng thân trước, rồi mới tiêu phần còn lại. Đây gọi là trả mình trước. Bạn coi cái quỹ của bạn như một khoản phải trả, giống tiền nhà, trả trước đã rồi mới tính tới chuyện khác. Khi bạn xếp việc để dành lên đầu hàng, nó mới được làm.
### 2. Tự động hóa nó
Cái này quan trọng nhất với người lương thấp. Vì khi lương thấp, ý chí của bạn yếu lắm. Tháng nào cũng có lý do để hoãn. Cho nên đừng dựa vào ý chí. Hãy đặt một lệnh chuyển tiền tự động vào đúng ngày lương về.
Lương về tài khoản chính, một khoản tự động nhảy qua tài khoản tiết kiệm riêng. Bạn không phải nghĩ, không phải quyết định, không phải đấu tranh với bản thân mỗi tháng. Nó tự chạy. Và sau vài tháng bạn nhìn lại sẽ bất ngờ vì cái quỹ đã có hình hài.
### 3. Bắt đầu nhỏ
Đừng đặt mục tiêu để dành ba triệu một tháng rồi tháng đầu không làm được là bỏ luôn. Bắt đầu nhỏ thôi. Nhỏ tới mức bạn chắc chắn làm được mà không thấy đau. Cái cần xây trước không phải là số tiền, mà là thói quen. Khi thói quen đã chắc, bạn nâng dần lên sau cũng được.
Một điều nữa tôi muốn nói thật lòng. Nhiều bạn gom được chút tiền thì gặp cưới hỏi, mừng cưới, ma chay, một mùa là quét sạch khoản tích cóp. Rồi nản, rồi bỏ. Tôi hiểu cảm giác đó. Nhưng đây chính là lý do bạn cần một quỹ riêng tách bạch. Khi quỹ phòng thân nằm riêng và bạn không đụng tới nó cho mấy việc đó, thì một mùa cưới hỏi không xóa sổ được công sức của bạn nữa. Cái đệm vẫn còn đó.
Khi cái đệm đã có
Tôi muốn kết bằng cảm giác mà bạn sẽ có. Vì đó mới là phần đáng giá nhất.
Khi bạn có quỹ phòng thân, cái nỗi thấp thỏm kia tan đi rất nhiều. Bạn vẫn đi làm như cũ, nhưng trong lòng khác hẳn. Xe hỏng thì sửa, không phải đi vay. Người ốm thì lo được, không phải khất. Công ty có biến động thì bạn có vài tháng để bình tĩnh tìm đường, không phải nhận đại một việc tệ vì túng quá.
Đó là cái an tâm. Là cái cảm giác có chút lận lưng. Là biết rằng đời có ném cho mình một cú thì mình vẫn đứng được. Tôi đã từng không có cái đó, nên tôi biết nó quý cỡ nào.
Quỹ phòng thân không phải chuyện cao siêu. Nó là việc cụ thể, làm được, bắt đầu được ngay tháng này. Bạn không cần giàu mới làm được. Bạn chỉ cần bắt đầu nhỏ, để riêng, tự động, và kiên trì. Cái đệm sẽ dày lên theo thời gian. Và một ngày bạn sẽ thấy mình thở ra nhẹ nhõm, vì lần đầu tiên trong đời, bạn có một đồng đệm thật sự.
Câu hỏi hay gặp
Quỹ phòng thân tính theo thu nhập hay chi phí sinh hoạt? Theo chi phí sinh hoạt, không phải thu nhập. Bạn lấy số tiền tối thiểu cần để sống một tháng nhân với 3 tới 6. Tính theo lương sẽ ra con số lớn hơn cần thiết và làm bạn nản.
Tôi nên nhắm 3 tháng hay 6 tháng? Nếu công việc ổn định, lương đều, thì nhắm phía 3 tháng. Nếu làm tự do, thu nhập bấp bênh, dễ đứt nguồn thu, thì nhắm phía 6 tháng cho an toàn hơn. Đây là theo nguyên tắc phổ biến trong tài chính cá nhân, bạn tự điều chỉnh theo hoàn cảnh mình.
Tiền phòng thân để ở đâu cho đúng? Để trong một tài khoản tiết kiệm riêng, tách khỏi tài khoản tiêu xài hàng ngày, ở chỗ dễ rút nhanh. Tuyệt đối không đem đi đầu tư mạo hiểm. Quỹ này cần chắc chắn còn đủ khi cần, chứ không cần lãi cao.
Lương thấp quá thì gom kiểu gì? Trả mình trước và tự động hóa. Đặt một lệnh chuyển tiền tự động vào tài khoản riêng ngay ngày lương về, bắt đầu với số nhỏ bạn chắc chắn làm được. Quan trọng là xây thói quen trước, nâng số tiền lên sau.
Tới đây bạn đã có đủ ba bước rồi: trả mình trước, tự động hóa, bắt đầu nhỏ. Tôi biết tự làm một mình thì dễ chùn, dễ quên, làm vài tháng rồi bỏ. Nên tôi đã gom hết phần khó vào một bộ kit để bạn chỉ việc làm theo.
👉 Nhận Bộ kit Dòng Chảy Lương Tự Động (miễn phí)
Còn nếu giờ bạn chưa muốn lấy cũng không sao. Tối nay làm thử đúng một việc: mở một tài khoản tiết kiệm riêng, đặt lệnh tự động chuyển một khoản nhỏ vào đó ngày lương về.
Về tác giả
Tôi là Lộc. Tôi viết bài này từ chính vết sẹo của mình. Có một quãng tôi ôm nợ, trong người không có đồng đệm nào, chỉ cần xe hỏng hay người ốm là chao đảo. Tôi thèm có một quỹ phòng thân chết đi được. Giờ tôi chia sẻ lại để bạn không phải đi lại con đường thấp thỏm đó. Tôi viết bằng trải nghiệm thật, không vẽ vời, không hứa hão.
Lưu ý quan trọng
Bài này chia sẻ kinh nghiệm và kiến thức tài chính cá nhân theo những nguyên tắc phổ biến, không phải lời khuyên tài chính, pháp lý hay đầu tư cho riêng trường hợp của bạn. Con số 3 tới 6 tháng chi phí sinh hoạt là nguyên tắc tham khảo phổ biến, không phải quy định cứng và không gắn với một nguồn số liệu thị trường cụ thể nào. Hoàn cảnh mỗi người mỗi khác, nên bạn hãy cân nhắc theo tình hình thực tế của mình, và khi cần thì hỏi ý kiến chuyên gia phù hợp. Kết quả của mỗi người không giống nhau và không có gì đảm bảo lặp lại.