Tôi viết bài này cho người đang ngồi đâu đó, có thể là nửa đêm, mở app ngân hàng ra nhìn con số trong tài khoản, rồi tự hỏi sao mình tới tuổi này vẫn vậy. 27 tuổi chưa có gì trong tay phải làm sao. 30 tuổi chưa có tiền tiết kiệm, đi làm mấy năm rồi mà số dư vẫn lẹt đẹt. Bạn bè đứa mua nhà, đứa đổi xe, còn mình thì tay trắng.
Tôi không tới đây để giảng cho ai nghe phải sống thế nào. Tôi tới để kể.
Vì có một quãng đời, tôi còn không có nổi cái số 0 để mà tủi thân. Tôi ở dưới số 0. Tôi âm tiền.
Cái đêm tôi không dám nhìn mặt mình trong kính
Tôi nhớ những đêm đóng cửa hàng muộn. Khuya rồi, đường vắng, tôi kéo cửa cuốn xuống, dắt cái xe máy cũ ra. Cái xe đó cũ tới mức tôi quen luôn tiếng nó kêu mỗi lần đề. Tôi dắt nó ra, và có một thói quen lạ lắm mà giờ kể lại tôi vẫn thấy rõ trong đầu.
Tôi không dám nhìn mặt mình trong kính.
Cái kính chiếu hậu nhỏ xíu trên xe đó thôi. Tôi sợ nhìn vào đó. Vì tôi sợ thấy cái thằng trong gương. Cái thằng nợ nần, cái thằng làm hoài không khá, cái thằng tới tuổi đó rồi mà chẳng có gì ngoài một mớ nợ và một cái xe sắp rã. Tôi sợ thấy chữ “thất bại” nó hiện ra trên cái mặt mình.
Hồi đó tôi không còn trẻ nữa. Nói thật là vậy. Cái cảm giác bắt đầu lại khi mình không còn trẻ, lại bắt đầu từ con số âm chứ không phải số 0, nó nặng lắm. Người ta nói tay trắng đã khổ. Tôi còn chưa được tay trắng. Tay tôi đang ôm một cục nợ.
Nên nếu bạn đang 27, đang 30, mở tài khoản ra thấy số 0, và thấy mình kém cỏi, tôi hiểu. Tôi thật sự hiểu. Không phải kiểu hiểu để an ủi cho qua. Mà hiểu vì tôi đã đứng ở chỗ còn tệ hơn chỗ bạn đang đứng.
Số 0 không phải là thua
Có một điều tôi mất rất lâu mới nhận ra, và tôi không nhận ra nó bằng cách ai đó giảng cho tôi. Tôi nhận ra nó bằng cách sống qua nó.
Số 0 không phải là thua. Số 0 là cái vạch xuất phát.
Hồi tôi âm tiền, tôi mơ tới ngày về số 0. Nghe buồn cười không. Người ta mơ giàu, tôi mơ về được số 0, về được cái mức “không nợ ai cái gì”. Lúc đó tôi mới hiểu số 0 nó đáng giá tới mức nào. Bạn đang ở số 0 mà tự chê mình kém. Còn tôi hồi đó nhìn số 0 như nhìn cái đích.
Cái mốc tuổi nó không định nghĩa bạn là ai. 27 không phải là cái hạn chót để có nhà. 30 không phải là cái deadline mà nếu qua nó còn tay trắng thì coi như xong đời. Mấy con số tuổi đó là người ta gán cho nhau, rồi mình tự nhận lấy, tự lấy nó đập vào mặt mình mỗi ngày.
Tôi biết cái cảm giác cuối năm ngồi nhìn lại, thấy cả năm cày cuốc mà tài khoản vẫn trống trơn. Tôi biết cái cảm giác Tết về, họ hàng ngồi đó hỏi “năm nay để dành được bao nhiêu rồi con”. Câu đó nó như cái kim. Nó đâm đúng chỗ đau nhất. Mình cười cười cho qua, mà trong bụng thì nhói.
Tôi biết cái cảm giác lướt điện thoại thấy đứa bạn cũ đăng hình nhận nhà mới, đứa khác khoe xe. Mình mừng cho nó thật, mà mừng xong quay lại nhìn mình thì thấy trống rỗng.
Cái nỗi sợ sâu nhất không phải là chuyện thiếu tiền đâu. Tôi nghĩ kỹ rồi. Nỗi sợ sâu nhất là sợ mình là người thất bại. Sợ một biến cố ập tới mà trong túi không có nổi một đồng. Sợ tới lúc bố mẹ già, mình không lo nổi. Sợ mình thành gánh nặng cho chính những người đã nuôi mình lớn. Cái sợ đó nó âm thầm mà nó ăn mòn người ta ghê lắm.
Điều tôi tưởng là lỗi của mình, hoá ra không hẳn
Suốt một thời gian dài tôi nghĩ tôi không để dành được tiền là tại tôi tệ. Tại tôi không có kỷ luật. Tại tôi yếu đuối, ham chơi, không biết tính toán.
Tôi tự chửi mình hoài.
Nhưng sau này nhìn lại, tôi thấy ra một chuyện. Hồi đó tôi thử đủ cách để giữ tiền. Tôi tải app về ghi chép từng đồng. Được vài hôm là quên. Tôi mua sổ về chia ra ghi. Được một tuần là bỏ. Tôi nghe người ta nói chia tiền ra mấy cái lọ, lọ này để ăn, lọ kia để dành, lọ nọ để học. Tôi làm theo. Rồi cũng đuối.
Không phải vì tôi đặc biệt kém. Mà vì mấy cách đó nó đều bắt mình phải gồng. Phải nhớ. Phải tự tay làm mỗi ngày, mỗi tuần, không sót. Mà con người ai cũng có lúc mệt, lúc bận, lúc chán. Cứ dựa vào ý chí thì sớm muộn cũng có ngày ý chí nó hụt. Ai cũng vậy thôi, không riêng gì tôi.
Tôi kể chuyện này không phải để bạn lấy đó làm cớ tự tha thứ rồi nằm yên. Tôi kể vì tôi muốn bạn bớt đi cái phần tự dằn vặt. Cái phần ngồi đó chê mình kém cỏi. Vì cái phần đó, theo tôi, nó vô ích nhất. Nó không làm bạn dư ra được đồng nào. Nó chỉ làm bạn mệt thêm, rồi càng mệt càng không muốn làm gì.
Tôi đã phí mất nhiều năm cho cái việc tự dằn vặt đó. Tôi không muốn bạn phí giống tôi.
Điều thật sự đổi, và nó không hào nhoáng như bạn nghĩ
Người ta hay hỏi tôi vực dậy bằng cái gì. Họ chờ một câu trả lời kiểu có một bí kíp, một cú trúng lớn, một khoảnh khắc đổi đời.
Không có đâu.
Cái thật sự đổi đời tôi nó chán lắm. Nó là kỷ luật. Là làm đi làm lại mỗi ngày một việc nhỏ. Là tôi quay lại với việc kinh doanh, làm lại từng chút, từng chút. Có giai đoạn tôi gần như không nghỉ. Không phải tôi giỏi giang gì đột nhiên. Chỉ là tôi hết đường lùi, nên tôi buộc phải đi tới.
Và cái khoảnh khắc tôi nhớ nhất không phải lúc tôi hết nợ. Mà là lần đầu tiên sau bao lâu, tôi để dành được một khoản nhỏ mà không đụng tới. Một khoản phòng thân. Số tiền đó không lớn. Nhưng cái cảm giác nó cho tôi thì lớn vô cùng.
Lần đầu tiên tôi thấy mình bớt thấp thỏm. Trước đó tôi sống trong cái trạng thái lúc nào cũng phấp phỏng, sợ một cái xe hỏng, một lần bệnh, một cái biến cố nhỏ là cả đời sụp. Khi có cái khoản phòng thân đó rồi, tôi ngủ ngon hơn. Tôi không còn giật mình giữa đêm nữa.
Đó mới là cái đổi thật. Không phải con số trong tài khoản. Mà là cái cảm giác mình không còn đứng bên bờ vực nữa.
Và tôi nhận ra cái khoản phòng thân đó, tôi xây được nó không phải nhờ tôi giỏi giữ tiền hơn. Mà nhờ tôi không còn dựa vào trí nhớ với ý chí của mình nữa. Tôi để nó tự chạy. Lương về là một phần tự động tách ra trước, cất một chỗ, coi như chưa từng có. Phần còn lại tôi mới tiêu. Tôi trả cho mình trước, rồi mới trả cho mọi thứ khác sau. Cái này nó hợp với một thằng thiếu kỷ luật như tôi hơn nhiều so với việc ngồi ghi sổ mỗi tối.
Vậy nếu bạn đang ở số 0, làm gì bây giờ
Tới đây tôi muốn nói thẳng với bạn một chút, vì tôi biết đọc tới đây kiểu gì bạn cũng muốn hỏi “rồi giờ em phải làm sao”. Tôi không có công thức thần thánh. Tôi chỉ kể lại cái gì đã hợp với một người từng âm tiền như tôi.
Đừng cố nhảy một phát thật to. Đừng nghĩ phải kiếm được cục tiền lớn mới gọi là bắt đầu. Cái bẫy của tôi hồi đó là tôi cứ chờ điều kiện hoàn hảo, chờ lúc dư dả mới tính chuyện để dành. Mà cái lúc đó nó không bao giờ tới.
Bắt đầu nhỏ thôi. Nhỏ tới mức bạn thấy nó gần như vô nghĩa cũng được. Một khoản be bé mỗi tháng, tự động tách ra ngay khi tiền vừa về, trước khi bạn kịp tiêu. Trả cho mình trước. Để nó tự chạy, đừng bắt mình phải nhớ, vì cái khoản nhớ đó chính là chỗ ai cũng đuối, kể cả tôi.
Mục tiêu đầu tiên đừng đặt là giàu. Đặt là xây cho được một cái quỹ phòng thân nho nhỏ, để tới ngày có biến cố, bạn không sụp. Để bạn hết cái cảm giác thấp thỏm mỗi đêm. Khi cái thấp thỏm đó nhẹ đi, đầu óc bạn nhẹ theo, và bạn mới đủ tỉnh để tính những bước xa hơn.
Rồi song song với chuyện giữ tiền, lo cái chuyện kiếm tiền. Với tôi là quay lại làm nghề, mài giũa cho giỏi hơn cái mình đang làm, nâng cái tay nghề của mình lên. Vì giữ tiền chỉ là một nửa. Nửa kia là làm sao để cái dòng tiền vào nó lớn dần lên. Bạn nâng được kỹ năng, thu nhập nâng theo, thì cái khoản để dành mỗi tháng nó mới dày lên được.
Làm được tới đâu mừng tới đó. Đừng so cái bước nhỏ xíu của mình hôm nay với cái nhà cái xe của người ta. So vậy là tự dìm mình. Bạn chỉ cần hơn cái phiên bản hôm qua của chính bạn một chút. Tháng này dư hơn tháng trước một chút. Vậy là đi đúng đường rồi.
Chưa có gì trong tay có muộn không, làm lại từ đầu tuổi 30 có trễ không. Tôi trả lời thật lòng: tôi bắt đầu lại lúc còn già hơn bạn bây giờ, từ chỗ còn thấp hơn bạn bây giờ. Nếu tôi còn nhúc nhích được, thì cái mốc tuổi của bạn không phải là cái án.
Tôi không hứa với bạn là sẽ nhanh. Nó chậm. Đường tôi đi rất chậm, có lúc nản muốn bỏ. Nhưng nó là đường thật. Và cái thằng từng không dám nhìn mặt mình trong kính, giờ nhìn lại được rồi.
👉 Nhận Bộ kit Dòng Chảy Lương Tự Động (miễn phí)
Còn nếu giờ bạn chưa muốn lấy cũng không sao. Tối nay làm thử đúng một việc nhỏ: tách một khoản bé xíu ra khỏi tài khoản tiêu, coi như nó chưa từng có.
Câu hỏi hay gặp
27 tuổi chưa có gì trong tay phải làm sao cho đỡ hoảng? Việc đầu tiên không phải là kiếm tiền cho nhanh, mà là bớt tự dằn vặt. Cái phần ngồi chê mình kém cỏi nó không sinh ra đồng nào, chỉ làm mình mệt thêm. Sau đó bắt đầu một việc thật nhỏ: tách tự động một khoản be bé mỗi khi lương về, coi như chưa từng có. Nhỏ thôi cũng được, miễn là bắt đầu.
30 tuổi chưa có tiền tiết kiệm thì còn kịp không? Theo trải nghiệm của riêng tôi thì còn. Tôi bắt đầu lại lúc còn lớn tuổi hơn và còn xuất phát từ chỗ thấp hơn, là từ số âm chứ không phải số 0. Cái mốc tuổi không phải bản án. Quan trọng là bắt đầu từ hôm nay thay vì chờ một thời điểm hoàn hảo không bao giờ tới.
Tôi thử app, thử sổ, thử chia lọ mà đều bỏ giữa chừng, có phải tôi kém không? Tôi cũng từng y vậy. Vấn đề thường không nằm ở chỗ bạn kém, mà ở chỗ mấy cách đó đều bắt mình tự nhớ, tự gồng mỗi ngày, nên ai rồi cũng có lúc đuối. Cách hợp với người thiếu kỷ luật hơn là để mọi thứ tự động chạy, đừng bắt trí nhớ của mình gánh.
Nên ưu tiên trả nợ, để dành, hay đầu tư trước? Cái này tuỳ hoàn cảnh từng người và tôi không khuyên chung được. Với riêng tôi, tôi lo cái quỹ phòng thân nhỏ trước để hết thấp thỏm, song song lo nâng tay nghề để kiếm nhiều hơn. Bạn nên cân nhắc tình hình của mình hoặc hỏi người có chuyên môn trước khi quyết.
Về tác giả
Tôi là Lộc (Võ Quốc Lộc). Tôi viết những bài này từ chỗ chính tôi từng đứng: từng ôm nợ, từng có những đêm đóng cửa hàng muộn, dắt cái xe cũ ra mà không dám nhìn mặt mình trong gương vì sợ thấy một thằng thất bại. Tôi bắt đầu lại lúc không còn trẻ, từ con số âm, và vực dậy bằng kỷ luật cùng việc kinh doanh. Tôi không phải chuyên gia tài chính. Tôi chỉ là người đã đi qua quãng đó và kể lại thật, để bạn đỡ thấy cô đơn trên đường của mình.
Lưu ý quan trọng
Bài viết này là chuyện cá nhân và góc nhìn riêng của tôi, không phải lời khuyên tài chính, đầu tư hay pháp lý. Hoàn cảnh mỗi người mỗi khác, nên điều hợp với tôi chưa chắc hợp với bạn. Quãng đường tôi kể là thật và nó chậm, có lúc nản, kết quả của tôi không đảm bảo sẽ lặp lại với người khác. Tôi không hứa hẹn tự do tài chính dễ dàng hay làm giàu nhanh, vì không có chuyện đó. Trước khi ra quyết định lớn về tiền bạc hay nợ nần, bạn nên cân nhắc kỹ theo hoàn cảnh của mình và tham khảo ý kiến người có chuyên môn.