Category: Góc Nhìn Về Tiền

23h30, tôi kéo cửa cuốn cửa hàng xuống. Tay mỏi rã, lưng đau, đầu rỗng. Tôi dắt chiếc xe máy cũ ra, và tôi nhớ hồi đó có một thói quen lạ. Tôi không dám soi mặt mình trên cái kính chiếu hậu. Sợ nhìn thấy cái thằng tay trắng đang ôm một đống nợ.

Mà ở nhà thì giục cưới. Người yêu tôi cũng tới lúc tính chuyện lâu dài. Còn trong đầu tôi cứ lặp đi lặp lại đúng một câu: “lấy nhau vào lấy gì mà sống”.

Tôi vừa muốn cưới, vừa sợ. Sợ mình thành gánh nặng cho người ta. Sợ người ngoài chê tôi dại, tay trắng mà còn đòi cưới. Sợ vì thấy mình chưa là ai cả.

Bài này tôi không khuyên bạn cưới, cũng không bảo bạn khoan cưới. Tôi chỉ kể lại chuyện của tôi, để nếu bạn đang ở cái chỗ tôi từng đứng, bạn bớt sợ một chút và nhìn rõ hơn một chút. Vậy thôi.

Tôi biết bạn đang sợ gì, vì tôi từng ở đúng chỗ đó

Tôi từng tay trắng. Mà không phải trắng kiểu chưa có gì, là trắng kiểu âm. Tôi ôm nợ. Tôi cày 12 tới 14 tiếng một ngày, mở mắt ra là ra cửa hàng, đóng cửa hàng xong mới về. Cày như trâu vậy mà cuối tháng gom lại vẫn về số 0. Có tháng còn dưới 0.

Bạn biết cái cảm giác đó không. Cái cảm giác tới tuổi rồi, bạn bè người ta nhà cửa xe cộ, mình thì vẫn trắng tay. Tôi xấu hổ. Tôi thấy mình kém cỏi. Tôi không dám soi mặt mình trên kính xe là vì vậy.

Và tôi nhận ra cái cảm giác này không riêng gì tôi. Báo Kenh14 ngày 17/11/2024 có đăng lời một người trẻ, nói nguyên văn: “30 tuổi vẫn chẳng có tiền tiết kiệm, thấy mình kém cỏi”. Tôi đọc câu đó mà giật mình, vì nó đúng y cái tôi từng nghĩ về mình. Hoá ra không phải một mình tôi như thế. Rất nhiều người đang mang đúng cái cảm giác đó trong lòng mà không nói ra.

Nhưng cái tôi sợ nhất hồi đó không phải là chuyện người ta chê. Cái tôi sợ nhất, là sợ mình thành gánh nặng. Sợ cưới vào rồi không lo nổi cho vợ. Sợ xa hơn nữa, là không lo nổi cho bố mẹ mình khi ông bà già đi. Mình còn đang chới với, lấy gì mà gánh thêm người khác.

Nỗi sợ đó, tôi không gạt đi đâu. Nó chính đáng. Một thằng đàn ông lo mình thành gánh nặng cho người thương, đó là nỗi lo tử tế, không có gì phải xấu hổ.

Chỉ là, sau này tôi nghĩ lại. Và tôi thấy mình đã sợ nhầm chỗ ở vài điểm.

Cưới sớm tuổi 23 có nên không, hay tôi chỉ đang sợ

Hồi đó tôi gộp hai nỗi sợ làm một, mà không nhận ra. Tôi sợ “không có tiền”, và tôi sợ “cưới nhầm người”. Hai cái đó nằm chung trong đầu, đè lên nhau, nên tôi cứ tưởng cái mình sợ là chuyện tay trắng.

Người ta hay dọa: tay trắng mà cưới là dại. Tôi nghe câu đó nhiều rồi. Nhưng khi ngồi lại gỡ ra từng sợi, tôi thấy cái thật sự đáng sợ không nằm ở chữ tay trắng.

Tôi nói thật lòng. Tay trắng ở tuổi 23 thì gần như ai cũng vậy. Tôi tay trắng, bạn tôi tay trắng, mấy đứa cùng lứa với tôi hồi đó đứa nào cũng vậy. Nó là điểm xuất phát, không phải bản án treo lên đầu mình. Còn chuyện cưới sớm tuổi 23 có nên không, tôi nghĩ nó không nằm ở số tuổi hay số tiền trong túi. Nó nằm ở chỗ khác.

Nếu hai bên đã ưng nhau, hai gia đình thấy ổn, thì cái tay trắng đó chỉ là vạch xuất phát. Vạch xuất phát thì ai chẳng phải đứng ở đó lúc đầu. Có người đứng đó rồi đi tới, có người đứng đó rồi đứng yên, cái khác nhau không phải ở vạch.

Nói thẳng luôn cho rõ. Đây là chuyện của tôi và cách tôi nghĩ, không phải lời khuyên cho mọi cặp đôi. Mỗi nhà mỗi cảnh, tôi không ngồi ở đây mà phán cho ai hết.

Tôi chỉ thấy thế này. Hồi tôi sợ, tôi sợ lẫn lộn. Tôi tưởng mình sợ nghèo, nhưng đào sâu xuống thì cái làm tôi mất ngủ không phải cái túi rỗng. Lấy nhau khi cả hai đều nghèo, với tôi, không phải vấn đề lớn nhất. Vấn đề lớn nhất là người ngồi cạnh mình là ai. Mà cái đó thì để phần sau tôi nói tiếp.

Lấy nhau khi cả hai đều nghèo: đúng người thì đỡ nhau, sai người thì gánh chồng lên

Đây là cảm nhận cá nhân của tôi, không phải quy luật hay con số. Tôi nói trước cho rõ, để bạn đọc xong đừng đi tính toán như một phép tính.

Cách tôi nghĩ thế này. Lấy nhau khi cả hai đều nghèo, mà gặp đúng người cùng hướng, thì hai cái sức nó gộp lại đỡ nhau. Lúc tôi muốn buông, có người kéo tôi lại. Lúc người kia chùng xuống, tới phiên tôi đỡ một đầu. Cái đó nó nhân lên trong lòng, chứ tôi không đong đếm ra được bằng tiền hay con số nào.

Tôi nhớ mấy đêm 23h30, đóng cửa hàng một mình. Đường vắng, đèn tắt gần hết, tôi đứng đó với cái mệt và cái nợ trong đầu. Tôi hay nghĩ, giả như hồi đó có một người cùng hướng với mình, đỡ giùm một đầu thôi, thì cái gánh chắc đã nhẹ hơn. Không phải nhẹ vì có thêm tiền. Nhẹ vì có người đứng chung chỗ tối đó với mình.

Còn mặt kia thì tôi cũng phải nói. Sai người thì nó ngược lại hết. Cảm xúc bất ổn, cãi vã, nghi ngờ, mệt mỏi, mấy cái đó nó kéo theo tài chính đi xuống, kéo theo mọi thứ đi xuống. Mà cái kiểu đi xuống này nó nặng lên nhanh lắm. Một người đã mệt, hai người không cùng hướng thì mệt chồng lên mệt.

Tôi thấy “cưới đại cho có đôi” mà nhầm người, còn mệt hơn ở một mình. Ở một mình tôi gánh một đầu, tôi biết tôi gánh gì. Nhầm người thì tôi gánh cái của tôi, rồi gánh thêm cái bất ổn của người kia, mà nhiều khi không gọi tên ra được.

Nói lại lần nữa cho chắc. Đây là cảm nhận cá nhân của tôi, không phải quy luật hay con số gì hết. Tôi không hứa lấy nhau rồi sẽ khá lên. Tôi chỉ kể cái tôi nhìn thấy từ chỗ tôi đứng.

Nên nếu có một câu để tôi chốt phần này, thì là vầy. Người ta hay tính sai chỗ. Cái dại không nằm ở chỗ tay trắng. Nó nằm ở chỗ ngồi nhầm thuyền.

Với tôi, chọn đúng người quan trọng hơn chọn đúng thời điểm

Tôi để ý một chuyện. Người ta hay loay hoay với mấy câu kiểu cưới sớm có nên không, chưa có gì trong tay thì có nên cưới không. Hỏi tới hỏi lui, rốt cuộc đều xoay quanh thời điểm và tiền. Cưới năm nay hay đợi vài năm nữa. Trong túi có bao nhiêu thì gọi là đủ để dám cưới.

Hồi đó tôi cũng hỏi y vậy. Nhưng bò qua được quãng nợ rồi nhìn lại, tôi nghĩ mình đã hỏi sai chỗ. Câu hỏi đúng hơn, với tôi, không phải là cưới lúc nào hay cưới khi có bao nhiêu tiền. Mà là người đang ngồi cạnh mình đây có phải đúng người không.

Tôi nói thẳng cái tôi tin, từ chỗ tôi đã đi qua. Đúng người thì tay trắng, cưới sớm, hai đứa vẫn dắt nhau đi được. Sai người thì đợi cho đủ tuổi, đủ tiền, đủ nhà đủ xe, cưới xong vẫn đổ như thường. Tiền không cứu được một cuộc hôn nhân sai người. Mà đúng người thì cái nghèo lúc đầu nó chỉ là một quãng khó cùng nhau, không phải dấu chấm hết.

Nên cái câu chưa có tiền có nên cưới, với tôi nó nằm sau một câu khác lớn hơn. Có đúng người chưa đã. Trả lời được câu đó rồi thì chuyện tiền với thời điểm nó nhẹ đi nhiều.

Tôi nói trước cho rõ. Đây là cách tôi sắp lại thứ tự ưu tiên cho riêng mình, không phải chân lý đem áp cho ai. Đời mỗi người mỗi khác, bạn nghe rồi tự cân.

Có điều tôi cũng phải thành thật. Nói đúng người nghe thì gọn, mà nhìn cho ra ai là đúng người lại là chuyện khó. Hồi đó tôi không có công thức nào hết. Tôi chỉ có mấy câu tự hỏi trong đầu, hỏi đi hỏi lại trong những lúc mệt nhất. Để tôi kể bạn nghe.

Chưa có tiền có nên cưới: mấy câu tôi tự hỏi hồi đó

Quay lại cái câu chưa có tiền có nên cưới. Hồi đó tôi không trả lời nó bằng cách ngồi tính tiền. Tôi trả lời nó bằng cách nhìn người bên cạnh mình, rồi tự hỏi trong đầu mấy câu. Tôi kể lại đây mấy câu thật mà tôi từng hỏi, không phải bài kiểm tra gì cho ghê gớm.

Tôi hỏi mình, lúc khó khăn nhất, lúc tôi đang ôm nợ và chẳng có gì sáng sủa, hai đứa quay vào nhau hay quay lưng lại. Tôi để ý coi khi tôi xuống tinh thần nhất thì người đó đứng phía nào. Đứng cạnh, hay đứng nhìn.

Tôi hỏi mình, mỗi lần ngồi nói chuyện tiền nong, hai đứa bình tĩnh bàn được tới đâu. Tiền là chỗ dễ lòi ra nhiều thứ nhất. Tôi để ý coi bàn chuyện tiền xong hai đứa hiểu nhau hơn, hay là quay ra cãi rồi giận.

Tôi hỏi mình, ở cạnh người này tôi muốn cố gắng hơn hay tôi thấy mình cạn dần. Có người làm mình tự nhiên muốn ráng, muốn tử tế hơn, muốn làm lụng. Có người ở cạnh một hồi thấy kiệt. Tôi để ý cái cảm giác đó trong mình, vì nó không biết nói dối.

Tôi hỏi mình, hai đứa có nhìn về cùng một hướng sống không. Không cần giống nhau từng chút, nhưng cái khung lớn, kiểu sống mình muốn, có chồng lên nhau được không. Tôi để ý lúc hai đứa nói về sau này, có thấy mình trong cái sau này của người ta, và ngược lại.

Mấy câu đó tôi không tra được trên mạng, không ai chấm điểm giùm. Nhưng tôi ngồi tự trả lời cho thật lòng, không tô vẽ, thì tự nhiên nó rõ hơn mọi lời khuyên bên ngoài. Lời khuyên người ngoài cho tôi cái khung chung. Còn mấy câu này trả lời bằng chính chuyện của tôi, nên nó trúng chỗ tôi cần biết.

Tôi nói lại cho rõ. Đây không phải bài test khoa học gì hết. Chỉ là mấy câu thật của tôi, trong những đêm thật của tôi. Tôi kể ra, bạn nghe rồi tự soi vào chuyện của mình.

Một chuyện hệ trọng, đừng quyết vội theo một bài trên mạng

Tới đây tôi phải nói cho thật rõ, vì đây là chuyện lớn. Cưới xin là chuyện cả đời, dính tới hai con người, hai gia đình, và dính cả tiền bạc nữa. Không một bài viết nào trên mạng, kể cả bài này, nên quyết thay bạn cái chuyện hệ trọng đó.

Tôi kể chuyện của tôi và cách tôi nghĩ lại. Vậy thôi. Tôi không khẳng định cứ cưới đi cho rồi, cũng không phán phải khoan đã. Đời bạn khác đời tôi. Người bạn thương khác người tôi từng thương. Hoàn cảnh hai nhà cũng khác. Cái đúng với tôi chưa chắc đúng với bạn.

Một điều tôi mong bạn nhớ. Đừng cưới vì nghĩ cưới xong sẽ giàu lên. Hôn nhân không phải cái máy in tiền. Nó không tự nhiên làm hai cái túi rỗng đầy lên. Cái tôi nói nãy giờ chỉ là, đúng người thì gánh nặng dễ chịu hơn, chứ tôi không hề hứa lấy nhau rồi tiền tự tới.

Nếu bạn đang đứng trước cái quyết định này, tôi nghĩ việc đáng làm nhất không phải là đọc thêm một bài nữa trên mạng. Mà là ngồi xuống nói chuyện thật, thẳng và kỹ, với chính người bạn định cưới. Nói về tiền, về nợ nếu có, về hướng đi của hai đứa, về chuyện lo cho gia đình hai bên. Rồi bàn với bố mẹ, với người mình tin. Mấy cuộc nói chuyện đó mới ra quyết định, không phải một bài blog.

Tay trắng mà đúng người, hai đứa xây cũng được

Tôi viết hết mấy dòng này, thật ra chỉ để nói lại với bạn một câu mà hồi đó tôi ước có ai nói với mình. Tay trắng không phải là lý do để bạn tự thấy mình không xứng được hạnh phúc.

Nếu đọc tới đây mà trong lòng bạn thấy người bên cạnh là đúng người, thì đừng để chuyện chưa có gì trong tay làm bạn chùn lại quá mức. Cái cần chuẩn bị trước khi cưới, theo tôi, không phải là một đống tiền. Mà là hai cái đầu chịu ngồi xuống cùng nhau, cùng nhìn về một hướng, cùng xây cái nền từ con số 0.

Còn cái nền tài chính chung đó xây sao, thì lại là một chuyện dài khác. Hồi đầu tôi cứ tưởng làm nhiều là sẽ có dư, ai dè làm cả năm vẫn không dư được đồng nào, tôi có kể hết lý do ở bài này. Rồi tới lúc cưới xin, riêng khoản tiền mừng cưới qua lại thôi cũng đủ ăn mòn tiền tiết kiệm, cái đó tôi tách ra kể riêng ở bài này. Còn nếu bạn đang ở cái cảm giác tới tuổi mà vẫn tay trắng, thấy mình thua kém, thì tôi viết riêng một bài cho cái cảm giác đó ở đây.

Tay trắng mà đúng người, tôi tin hai đứa xây cũng được. Tôi chỉ mong bạn nhìn cho kỹ cái chữ “đúng người” trước đã, rồi mới tới mấy chuyện còn lại.

Câu hỏi hay gặp

Cưới sớm tuổi 23 có nên không khi cả hai chưa có gì trong tay? Theo cách tôi nghĩ, tuổi và số tiền trong túi không phải cái quyết định. Cái quyết định là người bên cạnh có phải đúng người không. Đúng người thì 23 tuổi tay trắng vẫn dắt nhau đi được. Nhưng đây là góc nhìn riêng của tôi, còn quyết định cuối cùng nên là của bạn và người ấy, sau khi bàn kỹ với nhau và với gia đình.

Lấy nhau khi cả hai đều nghèo thì có khổ không? Tôi không nói dối là sẽ dễ. Nghèo mà cưới thì có cái khó của nó. Nhưng với tôi, cái khó đó khác xa giữa hai trường hợp đúng người và sai người. Đúng người thì cùng nhau gánh, sai người thì gánh chồng lên nhau. Cái khổ hay không, tôi thấy nó nằm ở chỗ chọn người nhiều hơn là ở cái nghèo.

Chưa có tiền có nên cưới, hay nên đợi đủ tiền rồi mới cưới? Tôi từng tin phải đủ tiền mới dám cưới. Sau này tôi nghĩ lại thấy “đủ” là một cái đích cứ lùi mãi, có khi đợi hoài không tới. Quan trọng hơn, theo tôi, là trả lời cho xong câu “có đúng người chưa”. Nhưng tiền vẫn là chuyện thật, nên dù quyết thế nào, hai người cũng nên nói thẳng với nhau về tiền nong trước khi cưới.

Tôi tay trắng, tự thấy mình kém cỏi, có xứng để cưới không? Cái cảm giác kém cỏi khi tay trắng là cảm giác rất nhiều người có, không riêng bạn. Nhưng cảm giác đó không phải sự thật về con người bạn hay về tương lai bạn. Tay trắng là điểm xuất phát, không phải bản án. Bạn xứng đáng được yêu và được hạnh phúc như bất kỳ ai, dù trong túi đang có bao nhiêu.

Tự xoay xở một mình với chuyện tiền nong nhiều khi cũng đuối. Nếu bạn muốn có sẵn đồ nghề, tôi gói lại thành một bộ quà tặng miễn phí: tấm quy tắc một trang, file tự chia tiền khi lương về, và checklist để mỗi tháng làm theo cho nhẹ đầu.

👉 Nhận bộ quà tặng miễn phí

Tối nay làm thử đúng một việc thôi: ngồi nói thẳng với người kia về tiền nong, nợ nần, và chuyện hai đứa muốn cùng nhau xây cái gì.

Về tác giả: Tôi là Lộc. Tôi viết từ vết sẹo của chính mình, không phải từ lý thuyết trong sách. Tôi là dân kinh doanh thực chiến, từng thất bại và ôm nợ, từng có những đêm 23h30 đóng cửa hàng, cày 12, 14 tiếng mà vẫn không dám soi mặt mình trên kính xe máy cũ. Tôi tự bò ra khỏi nợ bằng việc cày kinh doanh cộng với kỷ luật chi tiêu. Chuyện cưới xin khi tay trắng là chuyện tôi đã đứng ngay trong đó, nên tôi kể lại cho người đi sau bớt hoang mang hơn tôi ngày đó. Tôi ghét trò thổi phồng và hứa hẹn cho sướng tai, nên cái gì tôi không chắc, tôi nói thẳng là tôi không chắc.

Lưu ý quan trọng: Đây là chia sẻ từ trải nghiệm và góc nhìn cá nhân của tôi, không phải lời khuyên hôn nhân hay lời khuyên tài chính chuyên nghiệp. Cưới hay chưa cưới là một quyết định hệ trọng cả đời, dính tới cả tình cảm lẫn tiền bạc, và hoàn cảnh mỗi người mỗi khác. Đừng quyết một việc lớn như vậy chỉ vì đọc một bài viết trên mạng, kể cả bài này. Hãy bàn bạc thật kỹ và thẳng thắn với người bạn định cưới và với gia đình hai bên. Nếu đang gặp áp lực nặng về nợ nần, tiền bạc hay tâm lý, hãy cân nhắc tìm tới người có chuyên môn để được hỗ trợ đúng cách. Mọi quyết định cuối cùng là của riêng bạn.

Tôi từng đọc một câu trên VOZ mà thấy nhói. Một bạn viết thế này: “Tôi đi học rất nhiều rồi rút ra kết luận là chẳng khóa học nào đáng tiền hết… chỉ là lý thuyết chung chung” (nguồn: diễn đàn VOZ, nick bomcon123456).

Tôi nhói vì hồi đó tôi cũng từng nghĩ y như vậy. Tôi cũng từng bỏ tiền học, học xong gật gù thấy hay, về nhà thì không biết làm gì khác trước. Tiền vẫn trôi như cũ. Và tôi tự trách mình dở.

Nhưng giờ ngồi lại, tôi không nghĩ vấn đề nằm ở chỗ “mọi khoá học đều vô dụng”. Tôi cũng không nghĩ “cứ học là tốt”. Tôi nghĩ vấn đề là phần lớn người ta học mà không có một bộ lọc trong tay. Học đại, học theo phong trào, học cho đỡ áy náy là mình có cố gắng. Nên bài này tôi không trả lời “nên” hay “không nên” một cách vo tròn. Tôi đưa bạn cái bộ lọc tôi đang dùng.

Trước hết, tôi nói thẳng cái thế của tôi

Tôi đang làm mảng đào tạo tài chính cá nhân. Nói cách khác, tôi cũng là người bán khoá học.

Cho nên nếu tôi ngồi đây chê tất cả khoá học là vô dụng, thì tôi tự đá vào chân mình, mà cũng là nói dối bạn. Còn nếu tôi khen khoá học nào cũng đáng học, thì tôi đang bán hàng cho bạn chứ không phải nói thật.

Tôi chọn cách thứ ba. Tôi nói đúng cái tôi tin: có khoá đáng tiền thật, có khoá phí tiền thật, và phần lớn cái quyết định nằm ở chỗ bạn chọn đúng hay sai, chứ không nằm ở chữ “khoá học” chung chung. Việc của tôi trong bài này là đưa bạn cái thước để bạn tự đo, kể cả đo những khoá của người khác, kể cả sau này đo khoá của tôi.

Cái bẫy lớn nhất: học lan man

Tôi để ý một kiểu rất hay gặp, mà chính tôi từng dính.

Người ta thấy mình không dư được tiền, thấy lo, thấy mình kém. Thế là đi tìm khoá học cho yên tâm. Tìm “khóa học quản lý tài chính cá nhân review” trên Google, thấy cái nào nghe sướng tai thì vào. Học cái này xong thấy thiếu, lại học cái kia. Học hết khoá quản lý chi tiêu, nhảy qua khoá đầu tư chứng khoán, rồi khoá crypto, rồi khoá làm giàu nói chung.

Học nhiều mà tiền không nhúc nhích. Vì gốc của vấn đề không phải là biết ít. Gốc là học không có đích.

Khi bạn không có một câu hỏi rõ ràng để dẫn đường, thì khoá nào nghe cũng hay, và khoá nào học xong cũng thấy thiếu. Bạn cứ trôi từ khoá này qua khoá khác. Tốn tiền, tốn thời gian, mà cái cảm giác “mình vẫn chưa đủ” thì không bao giờ hết. Đó mới là cái đắt nhất, không phải học phí.

Bộ lọc thứ nhất: học nguyên lý hay học công cụ

Đây là cái phân biệt quan trọng nhất tôi muốn bạn nắm. Mọi thứ trong một khoá học tài chính, tôi chia làm hai loại.

Một là nguyên lý, cái bên trong. Đó là tư duy gốc, là nguyên tắc nền. Ví dụ cái nguyên tắc “trả cho mình trước rồi mới tiêu”, thay vì tiêu trước còn dư bao nhiêu mới để dành. Hay nguyên tắc tiền tiết kiệm phải tách khỏi tiền tiêu, để khỏi tiêu lẹm. Hay cái hiểu rằng kiếm thêm tiền mà không kiểm soát được dòng tiền thì kiếm bao nhiêu cũng hết. Nguyên lý là cái không đổi. Học một lần, dùng cả đời, dùng ở mọi mức thu nhập.

Hai là công cụ, cái bên ngoài. Đó là thủ thuật, phần mềm, mẹo, app này app kia, mẫu bảng tính, cách bấm nút. Ví dụ app quản lý chi tiêu nào tốt, cách lập một file Excel theo dõi ngân sách, mẹo săn lãi suất tiết kiệm cao. Công cụ thì hữu ích, nhưng nó thay đổi liên tục và nó chỉ là cái vỏ.

Vì sao phải phân biệt? Vì rất nhiều khoá học bán cho bạn cái công cụ, gói trong cái vỏ hào nhoáng, mà bên trong rỗng nguyên lý.

Bạn học xong biết dùng năm cái app, biết mười cái mẹo, nhưng cái tư duy gốc về tiền thì không đổi. Nên bạn vẫn tiêu như cũ. Giống như có người chỉ cho bạn cái cưa cái búa xịn nhất, mà không ai dạy bạn muốn đóng cái nhà ra hình gì. Công cụ trong tay mà không có nguyên lý dẫn đường thì chỉ là đồ chơi.

Ngược lại, khi bạn nắm chắc nguyên lý rồi, thì công cụ nào bạn cũng tự chọn được. App nào cũng được, miễn nó phục vụ đúng cái nguyên lý bạn đã hiểu. Thậm chí không cần app, một lệnh chuyển tiền tự động ở ngân hàng là xong.

Cho nên khi nhìn một khoá học, câu đầu tiên tôi hỏi là: khoá này dạy tôi nguyên lý, hay chỉ nhồi cho tôi một đống công cụ và mẹo? Khoá nào chỉ toàn mẹo mà nghèo nguyên lý, tôi rất dè chừng. Đó thường đúng là cái mà bạn trên VOZ gọi là “lý thuyết chung chung”, nghe hay mà về không xài được.

Bộ lọc thứ hai, và là kim chỉ nam: nó có giúp tôi tăng tiền không

Cái này tôi để riêng ra, vì nó là cái la bàn quan trọng nhất. Quan trọng hơn cả chuyện nguyên lý với công cụ.

Mục tiêu cuối của việc học tài chính là gì? Với tôi rất đơn giản. Là để tiền của mình nhiều hơn. Tăng tiền. Hoặc giữ được nhiều hơn, hoặc kiếm được nhiều hơn, hoặc cả hai. Vậy thôi.

Nên kim chỉ nam của tôi khi học bất cứ thứ gì về tiền là: nhắm thẳng vào mục tiêu đó. Cái gì học vào mà giúp tôi tăng tiền thật thì học. Cái gì học vào mà không làm tiền tôi nhúc nhích thì dừng, không học nữa. Đơn giản đến mức nhiều người bỏ qua.

Nghe thì hiển nhiên, nhưng bạn thử soi lại mà xem. Bao nhiêu thứ người ta học chỉ vì nó nghe sang, nghe trí thức, nghe cho bằng bạn bằng bè. Học để biết, để nói chuyện cho oai, để cảm thấy mình đang cố gắng. Mà không hề tự hỏi cái này có thật sự làm túi tiền mình dày lên không.

Tôi không bảo học để biết là xấu. Tôi chỉ nói nếu mục tiêu của bạn là tăng tiền, thì hãy lấy đúng cái thước đó ra mà đo. Một khoá học, một cuốn sách, một buổi hội thảo, sau khi bạn bỏ tiền bỏ thời gian vào, nó có làm thay đổi cách bạn cầm tiền, giữ tiền, làm ra tiền không. Có thì giữ. Không thì buông, dù nó hay tới đâu.

Cái thước này lợi hại ở chỗ nó cắt được sự lan man. Khi mọi khoá học đều phải đi qua một câu hỏi duy nhất, bạn tự nhiên hết trôi nổi. Bạn không còn học vì sợ bỏ lỡ. Bạn học vì nó phục vụ một mục tiêu rõ ràng.

Vậy có khoá nào đáng học không

Có. Tôi nói thật là có. Bản thân tôi học được nhiều thứ giá trị, và tôi vẫn đang học.

Một khoá đáng tiền, theo cái thước trên, thường có mấy dấu hiệu này.

Nó dạy bạn nguyên lý gốc trước, rồi mới tới công cụ. Nó không giấu cái lõi tư duy để bán thêm khoá nâng cao. Người dạy nói được từ trải nghiệm thật của họ, có vết sẹo, có ca cụ thể, chứ không chỉ đọc lại lý thuyết trong sách. Và quan trọng nhất, sau khoá học bạn làm được một việc cụ thể khác đi, và việc đó dẫn tới tiền. Dù chỉ là tháng này bạn giữ lại được một khoản mà trước giờ luôn về số không.

Một khoá phí tiền thì ngược lại. Toàn lý thuyết chung chung, ai cũng nói được, nghe xong gật gù mà không biết làm gì khác. Hứa hẹn làm giàu nhanh, vẽ ra con số trên trời. Người dạy nói như đúng rồi nhưng không có dấu vết của việc đã thật sự đi qua. Và học xong, đời sống tiền bạc của bạn y nguyên.

Tôi để ý cái khoá phí tiền hay đánh vào cảm xúc nhiều hơn vào việc thật. Nó làm bạn thấy phấn khích trong lúc học, thấy mình sắp đổi đời, rồi cái phấn khích đó nguội đi sau vài hôm, không để lại gì.

Học miễn phí hay học trả phí

Nhiều người hỏi tôi sao không tự học miễn phí cho rồi, giờ trên mạng cái gì cũng có.

Đúng là có. Tài liệu miễn phí giờ nhiều vô kể, và nhiều cái rất tốt. Tôi không bao giờ bảo bạn phải trả tiền mới học được. Nếu bạn có khả năng tự lọc, tự sắp xếp, tự kỷ luật đi từ A tới Z, thì học miễn phí hoàn toàn được.

Nhưng tôi cũng thấy cái giá ẩn của việc tự học. Đó là thời gian và sự lạc lối. Bạn xem trăm cái video, mỗi cái nói một kiểu, cái sau đá cái trước, và bạn không biết tin ai, không biết bắt đầu từ đâu. Bạn mất hàng tháng chỉ để mò ra cái thứ tự đúng, cái mà một khoá học tốt gói sẵn cho bạn trong vài buổi.

Cho nên cái bạn trả tiền trong một khoá tốt, thật ra không phải là thông tin. Thông tin thì miễn phí đầy rồi. Cái bạn trả tiền là sự sắp xếp, là lộ trình, là việc có người đã đi qua chỉ cho bạn đường ngắn, và là việc bị buộc phải làm tới nơi tới chốn thay vì học nửa vời rồi bỏ.

Vẫn quay lại cái thước cũ thôi. Nếu khoản học phí đó mua lại cho bạn thời gian và giúp bạn tăng tiền nhanh hơn so với tự mò, thì nó đáng. Nếu không, thì cái miễn phí ngoài kia đã đủ.

Tôi tự áp cái thước này lên chính khoá của tôi

Tôi nói luôn cho sòng phẳng. Cái bộ lọc này tôi cũng tự chĩa vào mình.

Khi tôi làm nội dung đào tạo, tôi tự hỏi đúng mấy câu trên. Tôi có đang dạy nguyên lý gốc, hay chỉ đang nhồi mẹo cho dày khoá? Người học xong có làm được việc gì khác đi mà dẫn tới tiền không, hay chỉ thấy hay rồi để đó? Tôi có đang hứa hẹn cái gì mà bản thân tôi không tin không?

Tôi không dám vỗ ngực nói khoá của tôi hoàn hảo. Nhưng tôi tin vào cái thước này tới mức tôi sẵn sàng để bạn dùng nó đo tôi. Nếu một ngày bạn học gì đó của tôi mà thấy nó không giúp bạn tăng tiền, thì theo đúng cái tôi vừa nói, bạn nên dừng. Tôi nói thật lòng vậy.

Vì tôi ghét cái trò thổi phồng, vẽ vời, hứa làm giàu nhanh để moi tiền người ta. Tôi đi lên từ chỗ ôm nợ, tôi biết cảm giác bị người ta lùa thế nào. Nên tôi không muốn làm cái việc đó với bạn.

Tóm lại, có nên học không

Quay lại câu hỏi ở đầu bài. Có nên học khoá học quản lý tài chính cá nhân không?

Tôi không trả lời thay bạn được. Nhưng tôi đưa bạn ba câu để tự trả lời.

Một, khoá này dạy tôi nguyên lý gốc, hay chỉ nhồi công cụ và mẹo. Hai, học xong tôi có làm được việc gì khác đi không, và việc đó có dẫn tới việc tiền tôi tăng lên hay giữ được nhiều hơn không. Ba, người dạy nói từ trải nghiệm thật, hay đọc lại lý thuyết và hứa làm giàu nhanh.

Khoá nào qua được ba câu đó thì đáng cân nhắc, dù học phí có làm bạn xót một chút. Khoá nào trượt thì đừng tiếc, dù nó miễn phí hay được quảng cáo rầm rộ cỡ nào.

Đừng học vì sợ bị bỏ lại. Đừng học cho đỡ áy náy. Hãy học đúng cái làm tiền bạn nhúc nhích. Cái bạn trên VOZ nói “chẳng khóa học nào đáng tiền” không hẳn sai, chỉ là bạn ấy chưa có cái thước để lọc, nên học gì cũng thấy chung chung. Khi bạn có thước rồi, bạn sẽ tự biết cái nào đáng bỏ tiền, cái nào nên bỏ qua.

Câu hỏi hay gặp

Khóa học quản lý tài chính cá nhân có đáng học không? Có khoá đáng, có khoá không, không có câu trả lời chung. Cách tôi đo: khoá đó dạy nguyên lý gốc hay chỉ nhồi mẹo, và học xong tôi có làm được việc gì khác đi mà dẫn tới tăng tiền không. Qua được thì đáng, không qua thì thôi.

Tôi học rồi mà thấy chỉ toàn lý thuyết chung chung, vậy là tôi chọn sai à? Phần lớn là vậy, nhưng đừng tự trách mình. Khoá toàn lý thuyết chung chung thường là khoá nghèo nguyên lý gốc và thiếu trải nghiệm thật của người dạy. Lần sau bạn lọc bằng câu “học xong tôi làm được việc gì khác đi”, là né được phần lớn loại này.

Có nên học khóa học làm giàu không? Tôi rất dè chừng mấy khoá gắn chữ “làm giàu nhanh”. Cái thước của tôi là người dạy có nói từ trải nghiệm thật không, có hứa hẹn con số trên trời không. Hứa làm giàu nhanh, vẽ con số sốc, thì tôi tránh, vì tiền không có cây đũa thần.

Tôi tự học miễn phí trên mạng được không, hay phải trả tiền? Tự học miễn phí hoàn toàn được nếu bạn đủ sức tự lọc và tự kỷ luật. Cái bạn trả tiền trong một khoá tốt không phải thông tin, mà là lộ trình sắp sẵn và đỡ mất thời gian mò mẫm. Nếu khoản đó giúp bạn tăng tiền nhanh hơn so với tự mò thì đáng, không thì thôi.

Học nguyên lý với học công cụ, cái nào quan trọng hơn? Nguyên lý quan trọng hơn, vì nó là cái không đổi và dùng được ở mọi mức thu nhập. Nắm chắc nguyên lý rồi thì công cụ nào bạn cũng tự chọn được. Còn chỉ có công cụ mà rỗng nguyên lý thì giống có cưa búa xịn mà không biết đóng cái gì.

Tự xoay xở một mình với chuyện tiền nong nhiều khi cũng đuối. Nếu bạn muốn có sẵn đồ nghề, tôi gói lại thành một bộ quà tặng miễn phí: tấm quy tắc một trang, file tự chia tiền khi lương về, và checklist để mỗi tháng làm theo cho nhẹ đầu.

👉 Nhận bộ quà tặng miễn phí

Tối nay làm thử đúng một việc thôi: nhìn lại khoá học gần nhất bạn định bỏ tiền, rồi tự hỏi thẳng nó có giúp bạn tăng tiền thật không.

Về tác giả: Tôi là Lộc. Tôi viết từ vết sẹo của chính mình, không phải từ lý thuyết trong sách. Tôi từng thất bại trong kinh doanh và ôm nợ, từng có những đêm cày 12, 14 tiếng mà vẫn không dám nhìn mặt mình. Tôi tự bò ra khỏi nợ bằng việc cày kinh doanh cộng với kỷ luật chi tiêu. Giờ tôi vừa làm vừa kể lại, và có làm mảng đào tạo tài chính cá nhân, nên chuyện học hành khoá lớp này tôi đứng cả hai phía, vừa là người từng đi học, vừa là người đang dạy. Tôi ghét trò thổi phồng và hứa làm giàu nhanh, nên có thất bại tôi cũng nói thật.

Lưu ý quan trọng: Đây là chia sẻ từ trải nghiệm và quan điểm cá nhân của tôi, không phải lời khuyên đầu tư hay tài chính chuyên nghiệp, và cũng không phải lời quảng cáo cho một khoá học cụ thể nào. Việc học giúp được tới đâu còn tuỳ vào bạn áp dụng thế nào và hoàn cảnh riêng của bạn, không ai bảo đảm học xong là tăng tiền hay giàu lên. Hãy cân nhắc kỹ tình huống của mình, và nếu cần, hỏi thêm người có chuyên môn trước khi quyết định những việc lớn về tiền bạc.

Tôi viết bài này không phải để dạy bạn cách tự do tài chính tuổi 30. Tôi viết vì tôi cũng đang đi tìm câu trả lời cho chính mình.

Nói thật ngay từ đầu cho khỏi mất thời gian của bạn. Tôi không phải người đã nghỉ hưu năm 30, ngồi bãi biển uống dừa, tiền tự chảy về. Tôi vẫn đang làm, vẫn đang lo, vẫn có những đêm nằm nghĩ về con đường nào là khả thi. Cái khác duy nhất giữa tôi với bạn, có lẽ, là tôi đã đi qua một quãng tệ hơn bây giờ rất nhiều, nên tôi bớt sợ vài thứ. Vậy thôi.

Cho nên bài này không phải bản đồ kho báu. Nó giống hai người ngồi cùng nhau, một người đi trước vài bước, kể lại cái mình thấy.

“Tự do tài chính tuổi 30” trên mạng, tôi thấy hơi sai sai

Bạn gõ cụm “tự do tài chính tuổi 30” lên mạng thử mà xem. Hiện ra một rừng. Người thì khoe nghỉ việc năm 31, người thì bảo cần đúng mấy tỷ là xong, người thì chụp màn hình tài khoản rồi nói chỉ cần làm theo công thức này.

Tôi đọc mấy cái đó nhiều rồi. Và tôi sẽ nói thẳng cái tôi nghĩ, dù biết nói ra hơi mất lòng. Phần lớn nghe hào nhoáng quá so với đời thật mà tôi và những người quanh tôi đang sống.

FIRE là chữ viết tắt của financial independence retire early, nghĩa là độc lập tài chính rồi nghỉ hưu sớm. Phong trào này có thật, có người làm được thật, tôi không phủ nhận. Nhưng phần lớn câu chuyện thành công bạn thấy đến từ nước ngoài, mức lương khác, mức sống khác, thị trường khác. Bê nguyên về Việt Nam rồi gắn cái mác “tuổi 30” cho giật gân thì tôi thấy nó khập khiễng.

Cái làm tôi khó chịu nhất không phải con số. Mà là nó khiến nhiều người trẻ tự thấy mình thất bại. Mới hai mươi mấy, ba mươi, đi làm bình thường, mà mở mạng ra thấy người ta tự do hết rồi, tự nhiên thấy mình tụt lại, thấy mình kém. Trong khi sự thật là họ đang ở đúng cái tuổi để xây, chưa phải tuổi để gặt.

Tự do tài chính là gì, theo cách tôi hiểu mộc nhất

Để tôi nói cái tôi hiểu, không màu mè.

Tự do tài chính, hiểu mộc, là khi tiền không còn là thứ điều khiển quyết định của bạn nữa. Bạn làm việc vì muốn, không phải vì sợ. Bạn nghỉ một tháng cũng không sụp. Bạn dám từ chối cái mình ghét.

Bạn để ý là tôi không nhét con số nào vào đó. Cố ý đấy. Vì tôi không tin có một con số chung cho tất cả mọi người. Người sống ở quê với người sống ở thành phố, người độc thân với người nuôi ba mẹ con, cái mức “đủ để tự do” của họ khác nhau xa lắm. Ai bảo bạn “cần đúng X tỷ là tự do” thì người đó đang bán cho bạn một cái đích không phải của bạn.

Và tôi nghĩ tự do tài chính nó không phải một cái công tắc, hôm nay chưa, ngày mai bật cái là có. Nó là một dải. Từ chỗ tháng nào cũng cháy túi, nơm nớp, tới chỗ có cái đệm để thở, tới chỗ rộng rãi hơn. Bạn dịch trên dải đó từng chút. Mỗi nấc dịch được là đã bớt sợ một chút rồi.

Cái guồng quay mà gần như ai cũng kẹt

Có một cái vòng tôi từng kẹt, và tôi gặp rất nhiều người cũng kẹt y hệt.

Bạn đi làm để có tiền. Làm mệt, áp lực, nên bạn tiêu để bù lại, ăn ngon hơn, mua cái này cái kia tự thưởng cho đỡ tủi. Tiêu xong hết tiền, lại phải lao vào làm tiếp. Rồi lại mệt, lại tiêu để bù. Cứ thế quay.

Có một chị tên Cát Phương, 34 tuổi, kể lại trên VnExpress một câu mà tôi đọc xong lặng người. Chị nói mình “kẹt trong vòng luẩn quẩn kiếm tiền rồi tiêu tiền để bù đắp cho áp lực kiếm tiền”. Chị bảo sau sáu năm đi làm chỉ tiết kiệm được khoảng một trăm triệu. Sáu năm.

Tôi đọc và thấy cả tôi ngày xưa trong đó. Cái guồng này nó ác ở chỗ bạn càng cố cày để thoát ra, bạn càng mệt, càng tiêu nhiều hơn để bù, và bạn quay càng nhanh trong đúng cái vòng đó. Kiếm thêm không cứu được, vì chi tiêu nở ra theo đúng cái bạn kiếm thêm.

Cho nên khi người ta gõ “làm sao thoát guồng quay”, tôi hiểu họ không hỏi mẹo tiết kiệm. Họ đang mệt. Họ muốn một ngày được thở.

Vì sao tôi không khuyên bạn lao đi “nghỉ hưu sớm”

Tới đây tôi phải nói một câu nghiêm túc, vì nó liên quan tới tiền của bạn.

Tôi thấy không ít người, vì quá mệt với guồng quay, vì quá mê hai chữ tự do, mà làm những việc liều. Có người định nghỉ việc để “tập trung làm giàu”. Có người dồn hết tiền tiết kiệm vào một kèo đầu tư nghe nói lời gấp mấy lần, để mong về đích nhanh.

Tôi không khuyên bạn làm mấy việc đó. Thật lòng là tôi sợ giùm bạn.

Tôi từng ôm nợ. Tôi biết cái cảm giác đứng dưới số 0 nó như thế nào. Nó không lãng mạn chút nào. Nên khi thấy ai đó định đặt cược cả cái nền mong manh của mình vào một cú để đi tắt, tôi muốn nói thẳng. Đi tắt mà trượt một cái là rơi xuống chỗ tôi từng đứng, và leo lên lại mất nhiều năm. Cái giá của một cú trượt ở tuổi này nặng hơn bạn tưởng.

Có một quy tắc nước ngoài hay được nhắc là rút 4 phần trăm mỗi năm, người ta gọi là quy tắc 4% (4% rule), gốc từ một nghiên cứu ở Mỹ tên Trinity Study. Đại khái nó tính bạn cần một số vốn lớn rồi mỗi năm rút ra 4% để sống mà không cạn. Tôi nhắc nó ở đây không phải để bảo bạn áp dụng. Tôi nhắc để bạn biết nó là một nguyên tắc tham khảo từ bối cảnh nước ngoài, dựa trên thị trường và mức lạm phát của họ, không chắc đúng với Việt Nam, và chắc chắn không phải lời khuyên đầu tư của tôi. Đừng cầm một con số nước ngoài rồi tự ép đời mình vào đó.

Cái tôi tạm tin chắc: tuổi 26 tới 30 là tuổi xây bệ phóng

Nãy giờ toàn nói cái tôi chưa chắc. Giờ tới cái tôi tạm tin, tin đủ chắc để dám viết ra.

Nếu bạn đang ở quãng 26 tới 30, tôi nghĩ việc đáng làm nhất không phải là ngồi tính bao giờ tự do. Mà là tập trung học thật nhiều và làm thật nhiều, để dựng cho mình một cái bệ phóng.

Bệ phóng ở đây tôi muốn nói hai thứ rất cụ thể. Một là kỹ năng, là cái nghề, là khả năng bạn tự kiếm ra tiền và kiếm ngày một giỏi hơn. Hai là thu nhập, là dòng tiền vào tăng dần theo cái kỹ năng đó. Hai thứ này là gốc. Mọi con số tự do tài chính sau này, nếu có, đều mọc lên từ cái gốc này.

Tôi nói thật cái tôi thấy. Ở tuổi này, một đồng bạn đầu tư vào việc giỏi lên thường sinh lời mạnh hơn nhiều so với một đồng bạn cố nhét vào kèo đầu tư nào đó để mong tiền đẻ ra tiền. Vì khi bạn giỏi hơn, thu nhập của bạn nhảy nấc, và cái khoảng cách giữa kiếm với tiêu giãn ra. Chính cái khoảng giãn đó mới là thứ tích lại thành của để dành thật.

Tôi để ý người ta hay làm ngược. Hai mươi mấy tuổi đã sốt ruột tính chuyện tự do, đọc đủ thứ về đầu tư, mà cái nghề trong tay thì cứ làng nhàng. Theo tôi đó là đặt sai thứ tự. Tuổi này là tuổi cày, tuổi học, tuổi vấp cho dày kinh nghiệm. Cái số dư trong tài khoản lúc này nhỏ là chuyện bình thường, miễn là cái bệ đang lớn lên từng ngày.

Tích lũy thì vẫn tích, nhưng đừng kỳ vọng nó “giải phóng” bạn ở tuổi này

Nói vậy không phải bảo bạn kệ chuyện tiền nong, cứ cày rồi tính sau. Không. Song song với xây bệ phóng, tôi vẫn tin bạn nên giữ một nếp đơn giản về tiền.

Cất một phần ngay khi lương về, trước khi kịp tiêu. Dựng một cái quỹ phòng thân để khi có biến cố thì không sụp. Mấy cái nền này tôi đã viết kỹ ở một bài khác rồi, ở đây tôi không lặp lại, bạn có thể đọc bài [[vi-sao-di-lam-ca-nam-khong-du-duoc-dong-nao|vì sao đi làm cả năm không dư được đồng nào]].

Cái tôi muốn nhấn ở đây là về kỳ vọng. Đừng kỳ vọng cái khoản tích lũy của bạn ở tuổi 26 tới 30 sẽ tự nó giải phóng bạn khỏi guồng quay. Nó chưa đủ lớn để làm việc đó đâu, và đó không phải lỗi của bạn. Vai trò của nó lúc này là làm cái đệm cho bạn đỡ sợ, để bạn có gan đầu tư vào bản thân, có gan từ chối việc mình ghét, có gan thử cái mình tin. Cái đệm đó mới là tự do thật ở giai đoạn này, một thứ tự do nhỏ mà chắc.

Còn cái tự do lớn, cái mà mạng hay vẽ, nó tới sau, và nó tới từ cái bệ phóng chứ không tới từ cái quỹ tiết kiệm nhỏ của tuổi đôi mươi.

Còn nếu bạn 30 tuổi mà thấy mình tay trắng

Tôi muốn dừng lại nói riêng với những ai đang mang cảm giác này, vì tôi biết nó nặng.

Tới một cái mốc nào đó, 27, hay 30, bạn nhìn lại thấy mình chưa có gì. Bạn bè đứa mua nhà đứa mua xe. Mình thì số dư gần bằng không. Có một bài trên Kenh14 cuối năm 2024 giật đúng cái tâm trạng đó, đại ý là 30 tuổi vẫn chẳng có tiền tiết kiệm, thấy mình kém cỏi. Tôi đọc cái tít mà thấy nhói, vì tôi từng ở đúng chỗ đó.

Tôi không định an ủi suông. Tôi chỉ kể bạn nghe chỗ tôi từng đứng. Có những đêm 23 giờ 30 tôi kéo cửa cuốn xuống đóng cửa hàng, người rã rời, và tôi không dám nhìn mặt mình trên tấm kính xe máy cũ. Lúc đó tôi đang ở dưới số 0, đang ôm nợ. So với chỗ đó, một người đang ở mốc 0, chưa nợ nần gì, thật ra đang đứng ở vị trí lành lặn hơn tôi ngày ấy nhiều.

Cái mốc tuổi không nói lên bạn là người thế nào. Nó chỉ là một con số trên giấy khai sinh. Có người 30 đã ổn, có người 40 mới bật lên, có người tôi biết ngoài 50 vẫn làm lại từ đầu và sống tốt. Bạn không trễ. Bạn chỉ đang ở một chỗ trên đường đi, và đường vẫn còn dài.

Vậy rốt cuộc tôi tin gì

Tôi không có công thức tự do tài chính tuổi 30 để trao cho bạn. Tôi đã nói từ đầu rồi, tôi cũng đang đi tìm.

Nhưng nếu gom lại cái tôi tạm tin chắc, nó gọn thế này. Đừng để hai chữ tự do trên mạng làm bạn thấy mình thất bại khi bạn mới đang ở tuổi xây. Đừng đi tắt bằng những cú liều có thể đạp bạn xuống dưới số 0. Tuổi 26 tới 30, hãy đổ sức vào học và làm để cái nghề trong tay dày lên, vì thu nhập tăng từ đó mới là cái bệ phóng thật. Song song, giữ một nếp tiền đơn giản để có cái đệm mà bớt sợ.

Còn cái đích tự do lớn, cứ để nó ở đó, xa xa, làm cái hướng đi. Đừng biến nó thành cây gậy tự đánh mình mỗi khi mở app ngân hàng ra thấy số dư còn ít.

Tôi cũng chưa tới đích. Tôi chỉ biết quãng đường từ chỗ tay trắng, từ chỗ âm tiền, đi lên tới chỗ có chút lận lưng và bớt sợ, nó là một quãng đường thật, đi được. Tháng này bạn giỏi hơn tháng trước một chút, kiếm khá hơn một chút, cất được một khoản nhỏ, thì bạn đã nhích trên cái dải đó rồi. Với tôi, vậy là đang đi đúng hướng. Mình cứ đi cùng nhau.

Câu hỏi hay gặp

Tự do tài chính tuổi 30 có thật không, hay chỉ là chiêu trên mạng? Có người làm được thật, tôi không phủ nhận. Nhưng phần lớn câu chuyện hào nhoáng bạn thấy đến từ bối cảnh khác, lương khác, thị trường khác. Theo tôi, ở tuổi này đừng lấy nó làm thước đo để tự chấm điểm mình, vì đây là tuổi để xây bệ phóng chứ chưa phải tuổi để gặt.

Tự do tài chính cần bao nhiêu tiền? Tôi không tin có một con số chung. Nó tùy nơi bạn sống, tùy bạn đang nuôi ai, tùy cái bạn coi là đủ. Ai đưa cho bạn một con số cố định “cần đúng X tỷ” thì đó là cái đích của họ, không phải của bạn.

Tuổi 26 tới 30 nên ưu tiên tiết kiệm đầu tư, hay nên ưu tiên tăng thu nhập? Theo cái tôi tạm tin, ở tuổi này đầu tư vào kỹ năng để tăng thu nhập thường đáng giá hơn việc cố nhét tiền vào kèo đầu tư cho tiền đẻ tiền. Vẫn nên tích lũy và có quỹ phòng thân, nhưng đừng kỳ vọng khoản tích lũy nhỏ ở tuổi này tự giải phóng bạn. Đây là góc nhìn cá nhân, không phải lời khuyên đầu tư.

Tôi 30 tuổi mà tay trắng, có phải đã quá trễ không? Không. Cái mốc tuổi không nói lên bạn là người thế nào. Số 0 còn lành lặn hơn nhiều so với số âm, và rất nhiều người bật lên sau tuổi 30, 40. Bạn đang ở một chỗ trên đường, không phải ở vạch kết thúc.

Quy tắc rút 4% mỗi năm có áp dụng được ở Việt Nam không? Đó là nguyên tắc tham khảo từ một nghiên cứu ở Mỹ (Trinity Study), dựa trên thị trường và lạm phát của họ. Tôi nhắc để bạn biết, không phải để bạn áp dụng máy móc, và đây không phải lời khuyên đầu tư. Tình huống Việt Nam khác, hãy hỏi người có chuyên môn nếu bạn muốn tính nghiêm túc.

Tự xoay xở một mình với chuyện tiền nong nhiều khi cũng đuối. Nếu bạn muốn có sẵn đồ nghề, tôi gói lại thành một bộ quà tặng miễn phí: tấm quy tắc một trang, file tự chia tiền khi lương về, và checklist để mỗi tháng làm theo cho nhẹ đầu.

👉 Nhận bộ quà tặng miễn phí

Tối nay làm thử đúng một việc thôi: ghi ra một kỹ năng mà nếu giỏi hơn sẽ giúp bạn kiếm thêm, rồi dành ba mươi phút bắt đầu học nó.

Về tác giả: Tôi là Lộc. Tôi viết từ vết sẹo của chính mình, không phải từ lý thuyết trong sách. Tôi là dân kinh doanh thực chiến, từng thất bại và ôm nợ, từng có những đêm cày 12, 14 tiếng mà vẫn không dám nhìn mặt mình. Tôi tự bò ra khỏi nợ bằng việc cày kinh doanh cộng với kỷ luật chi tiêu, và giờ vừa làm vừa kể lại những gì mình đi qua, để người sau bớt khổ hơn tôi. Riêng chuyện tự do tài chính, tôi nói thẳng là tôi cũng chưa tới đích và vẫn đang đi tìm, nên bài này tôi viết với tư cách người đồng hành, không phải chuyên gia phán bảo. Tôi ghét trò thổi phồng và hứa làm giàu nhanh, nên có chỗ nào tôi chưa chắc, tôi nói thật là chưa chắc.

Lưu ý quan trọng: Đây là chia sẻ từ trải nghiệm và quan điểm cá nhân của tôi, không phải lời khuyên đầu tư hay tài chính chuyên nghiệp. Tôi không hứa và không thể hứa rằng ai làm theo cũng sẽ đạt được tự do tài chính, ở tuổi 30 hay bất cứ tuổi nào, vì hoàn cảnh mỗi người mỗi khác và kết quả của tôi không bảo đảm sẽ lặp lại với bạn. Bài này không khuyên bạn nghỉ việc, không khuyên dồn tiền vào bất kỳ kênh đầu tư mạo hiểm nào để về hưu sớm, và không đưa ra con số “cần bao nhiêu là tự do”. Mọi con số hay quy tắc nước ngoài tôi nhắc tới chỉ mang tính tham khảo, không chắc đúng với Việt Nam. Hãy cân nhắc kỹ tình huống riêng của mình, và nếu cần, hỏi thêm người có chuyên môn được cấp phép trước khi quyết định những việc lớn về tiền bạc.

Có một buổi tối tôi lướt Facebook xong mà thấy người chùng hẳn xuống. Đứa bạn cấp ba vừa đăng tấm hình đứng trước căn nhà mới, chìa khoá cầm trên tay, caption ngắn gọn mấy chữ thôi mà tôi đọc đi đọc lại. Kéo xuống chút nữa, một đứa khác khoe con xe vừa tậu, bóng loáng. Tôi tắt điện thoại, nằm đó, nhìn lên trần nhà.

Lúc đó tôi đang ôm nợ. Tài khoản gần chạm đáy. Còn mấy đứa bạn ngày xưa ngồi cùng bàn với tôi thì đứa có nhà, đứa có xe. Cái cảm giác đó tôi nhớ rõ tới giờ. Nó không phải ghen tị kiểu xấu xa đâu. Nó là một thứ tủi thân. Kiểu tự hỏi mình làm cái gì sai, mà tới tuổi này rồi vẫn trắng tay.

Tôi viết bài này vì tôi đoán nhiều người đang đọc cũng có một phiên bản của cái tối hôm đó. Bạn không nói ra với ai, nhưng mỗi lần mở mạng xã hội lên là một lần thấy mình thua. Và tôi muốn kể lại tôi đã gỡ cái cảm giác này ra như thế nào, vì tôi đã từng bị nó đè rất nặng.

Cái áp lực này không phải tự nhiên mà có

Tôi để ý một điều, càng ngẫm càng thấy đúng. Hồi chưa có mạng xã hội nhiều, người ta cũng so với hàng xóm, nhưng so trong một cái phạm vi nhỏ. Vài người quanh mình thôi. Bây giờ thì khác hẳn. Mỗi ngày mở điện thoại ra là tôi nhìn thấy cuộc đời của cả trăm người cùng lúc.

Mà tôi thấy cái gì? Tôi thấy đứa này mua nhà, đứa kia đi du lịch, đứa nọ khoe xe. Tôi thấy toàn những khoảnh khắc đẹp nhất của họ, gom lại một chỗ, chạy qua mắt tôi liên tục.

Đây là chỗ tôi muốn dừng lại nói cho kỹ. Trên mạng, gần như không ai đăng cái xấu của mình. Không ai chụp tấm hình cái tin nhắn ngân hàng báo tới hạn trả góp. Không ai quay cái cảnh ngồi tính tiền cuối tháng xem có đủ không. Người ta đăng cái tốt nhất, cái sáng nhất, cái đáng khoe nhất. Đó là bản highlight, là những cảnh đẹp nhất được cắt ghép lại.

Còn tôi thì sao? Tôi biết hết mọi cái xấu của mình. Tôi biết tài khoản mình còn bao nhiêu. Tôi biết tháng này mình kẹt chỗ nào. Tôi sống với toàn bộ cái phần chưa đẹp của đời mình, từng giây.

Thế là chuyện gì xảy ra. Tôi lấy cái phần xấu nhất, thật nhất của mình, đem ra so với cái phần đẹp nhất, được tô nhất của người ta. So kiểu đó thì đời nào tôi thắng. Tôi tự đặt mình vào một trận đấu mà luật chơi đã nghiêng sẵn về phía thua. Rồi tôi tự ti, tự trách. Oan cho mình.

Đây là FOMO, gọi đúng tên nó ra

Có một cái tên cho cảm giác này, là FOMO (sợ bị bỏ lỡ). Cái nỗi sợ rằng mọi người đang tiến lên, đang có cái này cái kia, còn mình thì đứng yên, bị bỏ lại phía sau.

Tôi nói thật, gọi đúng tên nó ra giúp tôi nhẹ đi một nửa. Vì khi tôi hiểu cái tôi đang cảm thấy chỉ là một phản ứng tâm lý trước một dòng thông tin được chọn lọc, chứ không phải là sự thật về giá trị con người tôi, thì tự nhiên nó bớt cắn.

Cái tâm lý này nó tự nhiên trong con người. Mình là loài hay nhìn quanh xem người bên cạnh đang ở đâu rồi đo mình theo. Ngày xưa cái đó giúp tổ tiên mình sống sót trong bầy. Nhưng bây giờ, khi cái bầy của mình phình ra thành mấy nghìn người trên mạng, mỗi người chỉ khoe phần đẹp nhất, thì cái bản năng đó quay lại hại mình. Nó làm mình thấy ai cũng hơn mình, lúc nào cũng hơn.

Tôi không nói FOMO là dở hết. Đôi khi nhìn người ta làm được, mình cũng có động lực. Nhưng phần lớn thời gian, cái nó để lại trong tôi không phải động lực, mà là sự tủi thân và mất ngủ. Mà tủi thân thì chẳng giúp tôi trả được đồng nợ nào.

Cái nhà to, cái xe to, nhiều khi không phải thứ bạn tưởng

Tới đây tôi muốn kể một góc nhìn mà phải đi qua khúc khó khăn tôi mới thấy. Tôi nói trước, tôi không phán xét ai, mỗi người một lựa chọn, một hoàn cảnh. Tôi chỉ kể cái tôi nghiệm ra.

Hồi tôi tủi thân vì bạn bè có nhà có xe, tôi mặc định trong đầu là họ giàu hơn tôi. Có nhà tức là có tiền. Có xe tức là dư dả. Nhưng sau này va vào đời nhiều hơn, làm kinh doanh, gặp đủ kiểu người, tôi mới hiểu cái mình nhìn thấy chỉ là cái vỏ ngoài.

Cái nhà đẹp đó, nhiều khi là nợ vay mua nhà kéo dài mười mấy hai mươi năm. Mỗi tháng người ta è cổ trả góp, cái áp lực đó họ đâu có đăng lên Facebook. Con xe bóng loáng đó, nhiều khi cũng là trả góp. Và đây là chỗ ít người để ý. Xe là cái tài sản mất giá. Vừa lăn bánh ra khỏi cửa hàng là nó đã rớt giá. Vài năm sau, cái xe sang ngày nào, đem bán lại nhiều khi chỉ còn một phần, có khi thành một cục sắt cũ, vừa hao tiền xăng, tiền bảo dưỡng, vừa mất giá đều đều.

Tôi không nói mua nhà mua xe là sai. Có người tính kỹ, mua đúng sức mình, dùng nó để làm ăn, thì tốt quá. Tôi chỉ muốn nói một điều. Cái bạn nhìn thấy trên tấm hình không cho bạn biết phía sau nó là tiền thật đã tích cóp hay là một khoản nợ đang gồng. Hai cái đó nhìn bên ngoài y hệt nhau. Nên đừng vội lấy cái vỏ của người ta ra đong giá trị của mình.

Và có một chuyện ngược đời mà tôi tin. Cái người làm đều đặn, không khoe gì, âm thầm cất một ít mỗi tháng, không nhà không xe để đăng, người đó coi chừng vài năm sau lại là người dày hơn. Vì cái họ có nằm yên trong tài khoản, không phải nằm trong một món đồ đang mất giá. Cái dày đó không lên hình được, nên bạn không thấy. Nhưng nó có thật.

Thước đo của bạn bị hỏng, không phải đời bạn bị hỏng

Vấn đề lớn nhất của tôi hồi đó, tôi nhận ra, không phải là tôi nghèo hơn bạn bè. Vấn đề là tôi đo sai.

Tôi lấy người khác làm thước đo cho mình. Mà cái thước đó hỏng từ gốc, vì hai lý do.

Lý do thứ nhất, như tôi nói ở trên, cái tôi nhìn thấy ở người ta là bản đã được tô. Đo mình bằng một thứ giả thì ra kết quả giả.

Lý do thứ hai, sâu hơn, là tài chính mỗi người một hoàn cảnh hoàn toàn khác nhau. Đứa bạn mua nhà sớm, có khi nhà nó hỗ trợ một phần. Đứa có xe, có khi công việc nó cần xe. Có đứa xuất phát điểm đã khác tôi từ đầu. Có đứa chấp nhận gánh nợ mà tôi thì không. Hoàn cảnh khác nhau, điểm xuất phát khác nhau, ràng buộc khác nhau. Đem hai đường đời khác nhau ra so trực tiếp thì nó vô nghĩa, y như bắt một người chạy đường dài so tốc độ với một người chạy nước rút. Hai đường đua khác nhau.

Khi tôi hiểu được điều này, tôi gỡ được một cục đá khỏi ngực. Tôi không thua ai cả. Tôi chỉ đang chạy trên một đường đua khác, với một bộ điều kiện khác. So với người chạy đường khác để rồi tự dằn vặt là tôi tự hành mình một cách vô lý.

Thước đo đúng là so mình hôm nay với mình hôm qua

Vậy thì đo bằng cái gì cho đúng. Cái này tôi học được trong lúc gồng trả nợ, và nó đổi cả cái đầu tôi.

Tôi bỏ thói quen so với bạn bè. Thay vào đó tôi chỉ so một thứ. Mình hôm nay với mình hôm qua. Tháng này so với tháng trước. Năm nay so với năm ngoái. Chỉ vậy thôi.

Câu hỏi tôi tự hỏi mỗi tháng không còn là “mình có bằng đứa kia chưa”. Câu hỏi mới là “tháng này mình có nhích lên được tí nào so với tháng trước không”. Nợ có bớt đi một chút không. Tài khoản có dày thêm một chút không. Cái thói quen xài tiền có khá hơn một chút không.

Cái hay của cách đo này là nó luôn nằm trong tầm tay tôi. Tôi không kiểm soát được đứa bạn mua thêm cái gì. Nhưng tôi kiểm soát được hôm nay tôi có cất được một ít không. Tôi quay sự chú ý của mình từ bảng điểm của người khác, cái mà tôi không đụng tới được, về bảng điểm của chính mình, cái mà tôi nắm trong tay.

Và đây là chỗ lạ lùng. Khi tôi ngừng nhìn sang đường bên cạnh để chạy đường của mình, tôi chạy nhanh hơn hẳn. Vì tôi không còn tốn năng lượng cho việc tủi thân. Toàn bộ sức đó tôi dồn vào việc nhích tới trước. Mỗi tháng một chút. Một chút thôi mà cộng lại, một năm sau nhìn lại tôi đã ở một chỗ khác.

Nếu bạn chỉ nhớ một câu trong cả bài này, hãy nhớ câu đó. Đừng so với bạn bè. Hãy so với chính bạn của hôm qua.

Vài việc nhỏ tôi làm để bớt bị cuốn

Tôi không hô khẩu hiệu suông kiểu “hãy yêu bản thân mình”. Tôi kể vài việc cụ thể tôi đã làm, vì biết thôi chưa đủ, phải có cái để bám vào.

Việc thứ nhất, tôi giảm bớt thời gian lướt mạng xã hội trong mấy giai đoạn tôi thấy mình yếu lòng. Không phải bỏ hẳn, tôi không làm được vậy. Chỉ là khi thấy mình lướt một hồi rồi tự ti, tôi đặt điện thoại xuống. Bớt nhìn cái bản highlight của người ta thì bớt cái cớ để so.

Việc thứ hai, tôi tự ghi lại cái mốc của riêng mình. Hồi trả nợ, tôi nhớ con số nợ đầu kỳ. Mỗi lần trả bớt được một khúc, tôi thấy con số đó nhỏ lại, và tôi tự mừng cho mình. Đó là bảng điểm của tôi, không liên quan gì tới ai. Có cái mốc của riêng mình để nhìn vào thì cái nhu cầu nhìn sang người khác tự nhiên nhẹ đi.

Việc thứ ba, tôi tập nhìn cái phía sau tấm hình. Mỗi lần thấy ai khoe gì làm tôi chùng xuống, tôi tự nhắc, mình đang nhìn một khoảnh khắc được chọn, không phải cả cuộc đời họ. Tôi không biết phía sau đó là tiền thật hay là nợ. Nhắc vậy không phải để dìm người ta, mà để mình thôi lấy cái vỏ của họ làm thước đo đời mình.

Mấy việc này nghe nhỏ, nhưng nó có tác dụng thật với tôi. Nó không làm tôi giàu lên. Nhưng nó trả lại cho tôi cái sự bình tâm để tập trung vào đường đua của mình.

27 tuổi, 30 tuổi chưa có gì trong tay, không phải dấu chấm hết

Tôi muốn nói riêng với những ai đang mang cái cảm giác này, vì tôi từng mang nó rất nặng.

Cái cảm giác tới một cái tuổi nào đó, 27, 30, mà nhìn lại tay trắng, bạn bè đứa có nhà đứa có xe, còn mình không có gì để khoe. Cái cảm giác xấu hổ, thấy mình kém cỏi, thấy mình thua cuộc đua. Tết về kiểu gì cũng có người hỏi cái câu đó, năm nay làm ăn sao rồi, mua nhà chưa, và mình cười cười cho qua mà trong bụng muốn độn thổ.

Tôi hiểu nó tới tận xương. Cái tối nằm nhìn trần nhà sau khi lướt thấy bạn khoe nhà, một phần chính là cái đó.

Nhưng tôi nói thật lòng, từ chỗ tôi đã đi qua. Cái mốc tuổi không nói lên bạn là người thế nào. Tôi bắt đầu lại từ con số âm, từ dưới số 0, lúc không còn trẻ nữa. Nếu một người ôm nợ như tôi ngày đó còn đứng dậy được, thì một người đang ở mốc 0, chưa nợ nần gì, thật ra đang ở vị trí tốt hơn tôi hồi đó nhiều. Số 0 không phải là thua. So với chỗ tôi từng đứng, số 0 là một điểm xuất phát còn lành lặn.

Cái đường đua của bạn, nó dài. Vài người chạy nhanh đoạn đầu không có nghĩa là họ về đích trước. Tôi gặp người 30 tuổi đã có nhà có xe nhờ trả góp, rồi vài năm sau gồng không nổi, đuối. Tôi cũng gặp người ngoài 30 mới bắt đầu cất tiền, âm thầm đi, mà sau này vững. Cuộc đua tài chính nó dài hơn cái bạn tưởng nhiều. Đừng lấy cái khúc bạn đang đứng để kết luận cả cuộc đời.

Bây giờ thì sao

Tôi không kể chuyện này để khoe là tôi đã thắng cuộc đua nào. Tôi không thắng ai cả, và tôi cũng thôi nghĩ theo kiểu thắng thua đó rồi.

Cái khác là bây giờ mở mạng xã hội lên, tôi không còn bị cái tối hôm đó đè nữa. Tôi vẫn thấy bạn bè khoe nhà khoe xe. Tôi mừng cho họ, thật lòng. Nhưng nó không cắn vào tôi nữa. Vì tôi biết mình đang chạy đường của mình, và tháng này tôi có nhích lên được so với tháng trước, vậy là đủ với tôi.

Cái thay đổi lớn nhất, hoá ra không phải là tôi giàu lên bằng ai. Mà là tôi thôi đo mình bằng người khác. Tôi quay về đường đua của riêng mình. Và lạ thay, từ lúc tôi quay về với đường của mình, tôi mới thật sự bắt đầu đi tới.

Nên nếu tối nay bạn lướt mạng rồi thấy chùng xuống, tôi chỉ muốn nói với bạn một câu. Cái bạn đang nhìn là bản đẹp nhất của người ta, đừng đem ra so với cái thật nhất của mình. Quay về nhìn chính bạn. Hôm nay bạn có hơn hôm qua một chút không. Có thì bạn đang thắng rồi, thắng cái cuộc đua duy nhất đáng để bạn chạy.

Câu hỏi hay gặp

Thấy bạn bè giàu hơn mình mà tự ti, làm sao bớt được cảm giác đó? Theo tôi, đầu tiên là hiểu rằng cái bạn thấy trên mạng là bản đã được chọn lọc, đẹp nhất, không phải toàn cảnh đời họ. Thứ hai là đổi thước đo, thôi so với người khác, chỉ so mình hôm nay với mình hôm qua. Khi cái mình nhìn vào là tiến bộ của chính mình, cái nhu cầu so với người ta tự nhiên nhẹ đi.

Bạn bè có nhà có xe hết rồi, có phải tôi đang thua không? Không hẳn. Cái nhà cái xe nhìn bên ngoài không cho biết phía sau là tiền tích cóp thật hay là nợ đang trả góp. Hai cái đó nhìn y hệt nhau. Ngoài ra hoàn cảnh và điểm xuất phát mỗi người một khác, nên so trực tiếp là không công bằng với chính bạn.

Tôi 27 tuổi chưa có gì trong tay, có muộn quá không? Theo trải nghiệm của tôi thì không. Cuộc đua tài chính dài hơn bạn nghĩ nhiều. Tôi từng bắt đầu lại từ chỗ ôm nợ, dưới cả số 0, lúc đã không còn trẻ. Ai đang ở mốc 0 mà chưa nợ nần thật ra đang ở vị trí lành lặn hơn. Quan trọng là bắt đầu nhích tới, không phải bắt đầu sớm hay muộn.

Có nên bỏ mạng xã hội để khỏi bị so sánh không? Tôi không bỏ hẳn, và cũng không nghĩ ai cũng cần bỏ. Cái tôi làm là giảm bớt lúc thấy mình yếu lòng, và mỗi khi thấy ai khoe gì làm mình chùng xuống thì tự nhắc đó là một khoảnh khắc được chọn, không phải cả cuộc đời họ. Vậy là đủ để bớt bị cuốn.

Tự xoay xở một mình với chuyện tiền nong nhiều khi cũng đuối. Nếu bạn muốn có sẵn đồ nghề, tôi gói lại thành một bộ quà tặng miễn phí: tấm quy tắc một trang, file tự chia tiền khi lương về, và checklist để mỗi tháng làm theo cho nhẹ đầu.

👉 Nhận bộ quà tặng miễn phí

Tối nay làm thử đúng một việc thôi: viết ra một thứ tháng này bạn làm tốt hơn tháng trước, dù nhỏ xíu, rồi đọc lại mỗi khi thấy mình thua kém ai đó.

Về tác giả: Tôi là Lộc. Tôi viết từ vết sẹo của chính mình, không phải từ lý thuyết trong sách. Tôi là dân kinh doanh thực chiến, từng thất bại và ôm nợ, từng có những đêm nằm nhìn trần nhà sau khi lướt thấy bạn bè khoe nhà khoe xe, còn mình thì trắng tay. Tôi tự bò ra khỏi nợ bằng việc cày kinh doanh cộng với kỷ luật chi tiêu, và giờ vừa làm vừa kể lại những gì mình đi qua, để người sau bớt khổ hơn tôi. Tôi ghét trò thổi phồng và hứa làm giàu nhanh, nên có thất bại tôi cũng nói thật.

Lưu ý quan trọng: Đây là chia sẻ từ trải nghiệm cá nhân của tôi, thiên về mặt tâm lý, không phải lời khuyên đầu tư hay tài chính chuyên nghiệp. Tôi không khuyên bạn nên mua hay không nên mua một tài sản cụ thể nào, vì hoàn cảnh mỗi người mỗi khác. Những điều tôi nói về nợ góp hay chuyện tài sản mất giá là nguyên lý chung để bạn tham khảo, không phải để phán xét lựa chọn của bất kỳ ai. Hãy cân nhắc kỹ tình huống riêng của mình, và nếu cần, hỏi thêm người có chuyên môn trước khi quyết định những việc lớn về tiền bạc.

Tôi viết bài này cho người đang ngồi đâu đó, có thể là nửa đêm, mở app ngân hàng ra nhìn con số trong tài khoản, rồi tự hỏi sao mình tới tuổi này vẫn vậy. 27 tuổi chưa có gì trong tay phải làm sao. 30 tuổi chưa có tiền tiết kiệm, đi làm mấy năm rồi mà số dư vẫn lẹt đẹt. Bạn bè đứa mua nhà, đứa đổi xe, còn mình thì tay trắng.

Tôi không tới đây để giảng cho ai nghe phải sống thế nào. Tôi tới để kể.

Vì có một quãng đời, tôi còn không có nổi cái số 0 để mà tủi thân. Tôi ở dưới số 0. Tôi âm tiền.

Cái đêm tôi không dám nhìn mặt mình trong kính

Tôi nhớ những đêm đóng cửa hàng muộn. Khuya rồi, đường vắng, tôi kéo cửa cuốn xuống, dắt cái xe máy cũ ra. Cái xe đó cũ tới mức tôi quen luôn tiếng nó kêu mỗi lần đề. Tôi dắt nó ra, và có một thói quen lạ lắm mà giờ kể lại tôi vẫn thấy rõ trong đầu.

Tôi không dám nhìn mặt mình trong kính.

Cái kính chiếu hậu nhỏ xíu trên xe đó thôi. Tôi sợ nhìn vào đó. Vì tôi sợ thấy cái thằng trong gương. Cái thằng nợ nần, cái thằng làm hoài không khá, cái thằng tới tuổi đó rồi mà chẳng có gì ngoài một mớ nợ và một cái xe sắp rã. Tôi sợ thấy chữ “thất bại” nó hiện ra trên cái mặt mình.

Hồi đó tôi không còn trẻ nữa. Nói thật là vậy. Cái cảm giác bắt đầu lại khi mình không còn trẻ, lại bắt đầu từ con số âm chứ không phải số 0, nó nặng lắm. Người ta nói tay trắng đã khổ. Tôi còn chưa được tay trắng. Tay tôi đang ôm một cục nợ.

Nên nếu bạn đang 27, đang 30, mở tài khoản ra thấy số 0, và thấy mình kém cỏi, tôi hiểu. Tôi thật sự hiểu. Không phải kiểu hiểu để an ủi cho qua. Mà hiểu vì tôi đã đứng ở chỗ còn tệ hơn chỗ bạn đang đứng.

Số 0 không phải là thua

Có một điều tôi mất rất lâu mới nhận ra, và tôi không nhận ra nó bằng cách ai đó giảng cho tôi. Tôi nhận ra nó bằng cách sống qua nó.

Số 0 không phải là thua. Số 0 là cái vạch xuất phát.

Hồi tôi âm tiền, tôi mơ tới ngày về số 0. Nghe buồn cười không. Người ta mơ giàu, tôi mơ về được số 0, về được cái mức “không nợ ai cái gì”. Lúc đó tôi mới hiểu số 0 nó đáng giá tới mức nào. Bạn đang ở số 0 mà tự chê mình kém. Còn tôi hồi đó nhìn số 0 như nhìn cái đích.

Cái mốc tuổi nó không định nghĩa bạn là ai. 27 không phải là cái hạn chót để có nhà. 30 không phải là cái deadline mà nếu qua nó còn tay trắng thì coi như xong đời. Mấy con số tuổi đó là người ta gán cho nhau, rồi mình tự nhận lấy, tự lấy nó đập vào mặt mình mỗi ngày.

Tôi biết cái cảm giác cuối năm ngồi nhìn lại, thấy cả năm cày cuốc mà tài khoản vẫn trống trơn. Tôi biết cái cảm giác Tết về, họ hàng ngồi đó hỏi “năm nay để dành được bao nhiêu rồi con”. Câu đó nó như cái kim. Nó đâm đúng chỗ đau nhất. Mình cười cười cho qua, mà trong bụng thì nhói.

Tôi biết cái cảm giác lướt điện thoại thấy đứa bạn cũ đăng hình nhận nhà mới, đứa khác khoe xe. Mình mừng cho nó thật, mà mừng xong quay lại nhìn mình thì thấy trống rỗng.

Cái nỗi sợ sâu nhất không phải là chuyện thiếu tiền đâu. Tôi nghĩ kỹ rồi. Nỗi sợ sâu nhất là sợ mình là người thất bại. Sợ một biến cố ập tới mà trong túi không có nổi một đồng. Sợ tới lúc bố mẹ già, mình không lo nổi. Sợ mình thành gánh nặng cho chính những người đã nuôi mình lớn. Cái sợ đó nó âm thầm mà nó ăn mòn người ta ghê lắm.

Điều tôi tưởng là lỗi của mình, hoá ra không hẳn

Suốt một thời gian dài tôi nghĩ tôi không để dành được tiền là tại tôi tệ. Tại tôi không có kỷ luật. Tại tôi yếu đuối, ham chơi, không biết tính toán.

Tôi tự chửi mình hoài.

Nhưng sau này nhìn lại, tôi thấy ra một chuyện. Hồi đó tôi thử đủ cách để giữ tiền. Tôi tải app về ghi chép từng đồng. Được vài hôm là quên. Tôi mua sổ về chia ra ghi. Được một tuần là bỏ. Tôi nghe người ta nói chia tiền ra mấy cái lọ, lọ này để ăn, lọ kia để dành, lọ nọ để học. Tôi làm theo. Rồi cũng đuối.

Không phải vì tôi đặc biệt kém. Mà vì mấy cách đó nó đều bắt mình phải gồng. Phải nhớ. Phải tự tay làm mỗi ngày, mỗi tuần, không sót. Mà con người ai cũng có lúc mệt, lúc bận, lúc chán. Cứ dựa vào ý chí thì sớm muộn cũng có ngày ý chí nó hụt. Ai cũng vậy thôi, không riêng gì tôi.

Tôi kể chuyện này không phải để bạn lấy đó làm cớ tự tha thứ rồi nằm yên. Tôi kể vì tôi muốn bạn bớt đi cái phần tự dằn vặt. Cái phần ngồi đó chê mình kém cỏi. Vì cái phần đó, theo tôi, nó vô ích nhất. Nó không làm bạn dư ra được đồng nào. Nó chỉ làm bạn mệt thêm, rồi càng mệt càng không muốn làm gì.

Tôi đã phí mất nhiều năm cho cái việc tự dằn vặt đó. Tôi không muốn bạn phí giống tôi.

Điều thật sự đổi, và nó không hào nhoáng như bạn nghĩ

Người ta hay hỏi tôi vực dậy bằng cái gì. Họ chờ một câu trả lời kiểu có một bí kíp, một cú trúng lớn, một khoảnh khắc đổi đời.

Không có đâu.

Cái thật sự đổi đời tôi nó chán lắm. Nó là kỷ luật. Là làm đi làm lại mỗi ngày một việc nhỏ. Là tôi quay lại với việc kinh doanh, làm lại từng chút, từng chút. Có giai đoạn tôi gần như không nghỉ. Không phải tôi giỏi giang gì đột nhiên. Chỉ là tôi hết đường lùi, nên tôi buộc phải đi tới.

Và cái khoảnh khắc tôi nhớ nhất không phải lúc tôi hết nợ. Mà là lần đầu tiên sau bao lâu, tôi để dành được một khoản nhỏ mà không đụng tới. Một khoản phòng thân. Số tiền đó không lớn. Nhưng cái cảm giác nó cho tôi thì lớn vô cùng.

Lần đầu tiên tôi thấy mình bớt thấp thỏm. Trước đó tôi sống trong cái trạng thái lúc nào cũng phấp phỏng, sợ một cái xe hỏng, một lần bệnh, một cái biến cố nhỏ là cả đời sụp. Khi có cái khoản phòng thân đó rồi, tôi ngủ ngon hơn. Tôi không còn giật mình giữa đêm nữa.

Đó mới là cái đổi thật. Không phải con số trong tài khoản. Mà là cái cảm giác mình không còn đứng bên bờ vực nữa.

Và tôi nhận ra cái khoản phòng thân đó, tôi xây được nó không phải nhờ tôi giỏi giữ tiền hơn. Mà nhờ tôi không còn dựa vào trí nhớ với ý chí của mình nữa. Tôi để nó tự chạy. Lương về là một phần tự động tách ra trước, cất một chỗ, coi như chưa từng có. Phần còn lại tôi mới tiêu. Tôi trả cho mình trước, rồi mới trả cho mọi thứ khác sau. Cái này nó hợp với một thằng thiếu kỷ luật như tôi hơn nhiều so với việc ngồi ghi sổ mỗi tối.

Vậy nếu bạn đang ở số 0, làm gì bây giờ

Tới đây tôi muốn nói thẳng với bạn một chút, vì tôi biết đọc tới đây kiểu gì bạn cũng muốn hỏi “rồi giờ em phải làm sao”. Tôi không có công thức thần thánh. Tôi chỉ kể lại cái gì đã hợp với một người từng âm tiền như tôi.

Đừng cố nhảy một phát thật to. Đừng nghĩ phải kiếm được cục tiền lớn mới gọi là bắt đầu. Cái bẫy của tôi hồi đó là tôi cứ chờ điều kiện hoàn hảo, chờ lúc dư dả mới tính chuyện để dành. Mà cái lúc đó nó không bao giờ tới.

Bắt đầu nhỏ thôi. Nhỏ tới mức bạn thấy nó gần như vô nghĩa cũng được. Một khoản be bé mỗi tháng, tự động tách ra ngay khi tiền vừa về, trước khi bạn kịp tiêu. Trả cho mình trước. Để nó tự chạy, đừng bắt mình phải nhớ, vì cái khoản nhớ đó chính là chỗ ai cũng đuối, kể cả tôi.

Mục tiêu đầu tiên đừng đặt là giàu. Đặt là xây cho được một cái quỹ phòng thân nho nhỏ, để tới ngày có biến cố, bạn không sụp. Để bạn hết cái cảm giác thấp thỏm mỗi đêm. Khi cái thấp thỏm đó nhẹ đi, đầu óc bạn nhẹ theo, và bạn mới đủ tỉnh để tính những bước xa hơn.

Rồi song song với chuyện giữ tiền, lo cái chuyện kiếm tiền. Với tôi là quay lại làm nghề, mài giũa cho giỏi hơn cái mình đang làm, nâng cái tay nghề của mình lên. Vì giữ tiền chỉ là một nửa. Nửa kia là làm sao để cái dòng tiền vào nó lớn dần lên. Bạn nâng được kỹ năng, thu nhập nâng theo, thì cái khoản để dành mỗi tháng nó mới dày lên được.

Làm được tới đâu mừng tới đó. Đừng so cái bước nhỏ xíu của mình hôm nay với cái nhà cái xe của người ta. So vậy là tự dìm mình. Bạn chỉ cần hơn cái phiên bản hôm qua của chính bạn một chút. Tháng này dư hơn tháng trước một chút. Vậy là đi đúng đường rồi.

Chưa có gì trong tay có muộn không, làm lại từ đầu tuổi 30 có trễ không. Tôi trả lời thật lòng: tôi bắt đầu lại lúc còn già hơn bạn bây giờ, từ chỗ còn thấp hơn bạn bây giờ. Nếu tôi còn nhúc nhích được, thì cái mốc tuổi của bạn không phải là cái án.

Tôi không hứa với bạn là sẽ nhanh. Nó chậm. Đường tôi đi rất chậm, có lúc nản muốn bỏ. Nhưng nó là đường thật. Và cái thằng từng không dám nhìn mặt mình trong kính, giờ nhìn lại được rồi.

👉 Nhận Bộ kit Dòng Chảy Lương Tự Động (miễn phí)

Còn nếu giờ bạn chưa muốn lấy cũng không sao. Tối nay làm thử đúng một việc nhỏ: tách một khoản bé xíu ra khỏi tài khoản tiêu, coi như nó chưa từng có.

Câu hỏi hay gặp

27 tuổi chưa có gì trong tay phải làm sao cho đỡ hoảng? Việc đầu tiên không phải là kiếm tiền cho nhanh, mà là bớt tự dằn vặt. Cái phần ngồi chê mình kém cỏi nó không sinh ra đồng nào, chỉ làm mình mệt thêm. Sau đó bắt đầu một việc thật nhỏ: tách tự động một khoản be bé mỗi khi lương về, coi như chưa từng có. Nhỏ thôi cũng được, miễn là bắt đầu.

30 tuổi chưa có tiền tiết kiệm thì còn kịp không? Theo trải nghiệm của riêng tôi thì còn. Tôi bắt đầu lại lúc còn lớn tuổi hơn và còn xuất phát từ chỗ thấp hơn, là từ số âm chứ không phải số 0. Cái mốc tuổi không phải bản án. Quan trọng là bắt đầu từ hôm nay thay vì chờ một thời điểm hoàn hảo không bao giờ tới.

Tôi thử app, thử sổ, thử chia lọ mà đều bỏ giữa chừng, có phải tôi kém không? Tôi cũng từng y vậy. Vấn đề thường không nằm ở chỗ bạn kém, mà ở chỗ mấy cách đó đều bắt mình tự nhớ, tự gồng mỗi ngày, nên ai rồi cũng có lúc đuối. Cách hợp với người thiếu kỷ luật hơn là để mọi thứ tự động chạy, đừng bắt trí nhớ của mình gánh.

Nên ưu tiên trả nợ, để dành, hay đầu tư trước? Cái này tuỳ hoàn cảnh từng người và tôi không khuyên chung được. Với riêng tôi, tôi lo cái quỹ phòng thân nhỏ trước để hết thấp thỏm, song song lo nâng tay nghề để kiếm nhiều hơn. Bạn nên cân nhắc tình hình của mình hoặc hỏi người có chuyên môn trước khi quyết.

Về tác giả

Tôi là Lộc (Võ Quốc Lộc). Tôi viết những bài này từ chỗ chính tôi từng đứng: từng ôm nợ, từng có những đêm đóng cửa hàng muộn, dắt cái xe cũ ra mà không dám nhìn mặt mình trong gương vì sợ thấy một thằng thất bại. Tôi bắt đầu lại lúc không còn trẻ, từ con số âm, và vực dậy bằng kỷ luật cùng việc kinh doanh. Tôi không phải chuyên gia tài chính. Tôi chỉ là người đã đi qua quãng đó và kể lại thật, để bạn đỡ thấy cô đơn trên đường của mình.

Lưu ý quan trọng

Bài viết này là chuyện cá nhân và góc nhìn riêng của tôi, không phải lời khuyên tài chính, đầu tư hay pháp lý. Hoàn cảnh mỗi người mỗi khác, nên điều hợp với tôi chưa chắc hợp với bạn. Quãng đường tôi kể là thật và nó chậm, có lúc nản, kết quả của tôi không đảm bảo sẽ lặp lại với người khác. Tôi không hứa hẹn tự do tài chính dễ dàng hay làm giàu nhanh, vì không có chuyện đó. Trước khi ra quyết định lớn về tiền bạc hay nợ nần, bạn nên cân nhắc kỹ theo hoàn cảnh của mình và tham khảo ý kiến người có chuyên môn.

Tôi đứng ở quầy tính tiền, trên tay là một chai nước. Một chai nước thôi đó bạn.

Chai tôi thích thì mười nghìn. Chai thường thì năm nghìn. Vậy mà tôi đứng đó đắn đo. Cầm chai mình thích lên, rồi lại đặt xuống. Với lấy chai rẻ hơn. Rồi lại tần ngần.

Năm nghìn bạc chênh nhau. Vậy mà tôi nghĩ tới nghĩ lui như thể đang quyết một chuyện lớn của đời mình.

Không phải tôi không có tiền trả. Trong túi vẫn còn. Là trong đầu tôi có một giọng nói nhỏ xíu, lạnh tanh, nó hỏi: tháng này còn dài, mày uống chai mười nghìn làm chi cho phí. Thế là tôi bỏ chai mình thích xuống, cầm chai rẻ. Uống mà chẳng thấy ngon.

Bạn có từng vậy chưa. Chỉ vài nghìn bạc thôi mà cũng phải cân lên đặt xuống, chọn cái rẻ rồi trong lòng tủi tủi. Mua cái mình thích thì áy náy. Mua cái rẻ thì ấm ức. Mấy nghìn bạc, mà sao nó làm mình khổ tâm dữ vậy.

Tôi sống với cái cảm giác đó nhiều năm liền. Hôm nay tôi ngồi kể bạn nghe, vì sao nó cứ bám lấy mình, và ba bước đã làm nó im hẳn nha.

Cái cảm giác tội lỗi đó không phải lỗi của bạn

Tôi nói bạn nghe điều này trước, cho nhẹ lòng cái đã.

Bạn không phải người kém kỷ luật. Bạn cũng chẳng tham lam gì hết. Thiệt đó.

Cái cảm giác nhói lên mỗi lần tiêu tiền cho mình, nó có tên hẳn hoi, tôi gọi là tội lỗi khi tiêu tiền. Tôi quen nó tới mức từng sống chung với nó mỗi ngày. Cho nên ngồi đây tôi không phán xét bạn câu nào đâu. Tôi chỉ muốn kể, như hai anh em ngồi nói chuyện với nhau thôi.

Mà muốn gỡ được nó, mình phải hiểu nó từ đâu ra cái đã.

Vì sao tiền cứ về rồi hết, cái vòng ai cũng mắc

Bạn để ý cái vòng này không. Lương về, tuần một tuần hai tiêu thoải mái, thấy mình cũng dư dả, ăn ngon một chút, mua cái mình thích một chút.

Tới tuần ba tuần bốn thì bắt đầu hoảng. Mở app ngân hàng ra, nhìn số dư mà tim đập thình thịch. Cuối tháng kẹt quá thì xoay đủ kiểu cho qua.

Rồi tháng sau lương về. Lặp lại y chang.

Lần nào cũng kết thúc bằng một câu tự mắng: sao mình kém vậy trời, người ta cũng lương đó mà người ta để dành được.

Cái phần tự mắng đó mới là phần đau nhất. Vì nó có sửa được gì đâu. Nó chỉ làm mình mệt thêm, để rồi tháng sau lại bước vào cái vòng đó với một cái đầu mỏi sẵn.

Mà lạ lắm nha. Phần lớn người kẹt trong cái vòng này có ăn chơi gì đâu.

Tôi có một người bạn. Đi làm gần mười năm, lương đâu có thấp. Một bữa ngồi với tôi, nó cười buồn, nói: tao làm muốn gãy lưng mà cuối tháng nhìn lại chẳng còn đồng nào, tao có cờ bạc rượu chè gì đâu mày. Nói xong rồi nó im. Tôi cũng im. Vì tôi hiểu cái cảm giác đó tới tận xương.

Vậy tiền đi đâu hết? Tôi nói bạn nghe. Tiền nó không bốc hơi đâu. Nó rò rỉ. Từng chút một. Qua những món nhỏ xíu mà mắt mình không thèm để ý.

Ly cà phê sáng. Cuốc xe ôm cho nhanh. Bữa trưa kêu thêm món cho đã. Một chị tôi quen có bữa ngồi cộng lại mấy thứ lặt vặt đó, cộng xong chị tái mặt luôn.

Bạn thử tính nhẩm coi. Tiêu vặt 100 nghìn một ngày, nghe có là gì đâu. Cộng lại là 3 triệu một tháng. Lương bạn 10 triệu, thì đó là 30% rồi đó. Một phần ba số tiền bạn đổ mồ hôi làm ra, trôi đi mà bạn còn chẳng nhớ mình tiêu vô đâu.

Đọc tới đây mà thấy nhói nhói, tôi hiểu mà. Tôi từng đứng đúng chỗ bạn đang đứng.

Tội lỗi không phải lỗi của bạn, nó là lỗi hệ thống

Giờ tôi nói thẳng cái gốc cho bạn nghe.

Bạn thấy tội lỗi khi tiêu tiền, không phải vì bạn tiêu nhiều. Là vì lúc tiêu, bạn không biết mình còn được phép tiêu bao nhiêu.

Đọc lại câu đó một lần nữa giùm tôi đi. Nó đổi hết mọi thứ đó.

Mỗi lần móc ví ra là một lần bạn phải tự đoán, tự lo, tự cãi nhau trong đầu. Tháng này đủ không. Có lỡ đụng vào tiền nhà không. Cuối tháng có thiếu không. Mua một chai nước mười nghìn mà phải gánh nguyên một mớ câu hỏi không có lời đáp.

Cái cắn rứt đó không phải tại bạn xấu tính. Nó giống cái đèn báo lỗi nhấp nháy trên xe vậy. Nó đang nói: hệ thống tiền của bạn đang trục trặc, hoặc bạn chưa có hệ thống nào hết. Bạn đang chạy xe mà không có đồng hồ xăng. Cứ chạy là cứ lo.

Tới đây nhiều người nghĩ ngay: vậy chắc mình phải kỷ luật hơn, ghi chép kỹ hơn. Tôi cũng từng nghĩ y vậy. Tôi tải app ghi chi tiêu, gõ từng ly cà phê, từng gói xôi buổi sáng. Được đúng năm bảy ngày là bỏ.

Không phải tôi yếu đâu. Là cái cách đó cực quá, theo không nổi mỗi ngày. Mệt rồi thì ai mà nhớ mở app lên gõ. Cái app đáng lẽ cứu mình, cuối cùng thành thêm một lý do để mình thấy mình tệ.

Đây là chỗ tôi muốn bạn nhớ giùm. Ý chí thì ngày nào cũng cạn. Hôm nay quyết tâm dữ lắm, mai mệt một cái là buông. Còn hệ thống thì nó chạy nền. Cài một lần thôi, rồi nó tự làm việc thay mình, đâu cần mình gồng mỗi ngày.

Cái ngày tôi thôi dựa vào ý chí, bắt đầu dựng cho mình một cái khung, đó là ngày tiền của tôi bắt đầu yên. Mà tiền yên thì người cũng yên theo.

Tôi nói rõ một câu cho phải đạo nha. Đây là cách của riêng tôi, từ cái tôi đã sống qua, không phải lời khuyên tài chính hay đầu tư cho mọi người. Tiền của bạn, hoàn cảnh của bạn khác tôi. Kết quả của tôi không có gì chắc sẽ lặp lại y vậy với bạn đâu. Tôi đưa bạn một cái khung để thử, rồi tự chỉnh cho vừa người mình. Nếu bạn đang ngặt nghèo quá, thì coi đây là một góc nhìn để tham khảo thôi.

Cái khung đó có ba bước. Làm một lần, rồi để nó chạy. Đây là bước đầu.

Bước 1: Trả cho mình trước, trước khi tiền kịp đi đâu hết

Hầu hết mình làm ngược. Lương về, tiêu trước cái đã, cuối tháng dư bao nhiêu thì để dành.

Nghe hợp lý lắm. Mà bạn biết kết cục rồi đó. Cuối tháng gần như chẳng bao giờ còn dư. Phần để dành cứ bằng không hoài. Tháng nào cũng vậy, năm nào cũng vậy.

Trả cho mình trước là đảo ngược cái thứ tự đó lại. Ngay khi lương vừa về, bạn trích phần để dành ra trước tiên, cất đi, coi như khoản đó không có trên đời. Rồi mới sống bằng phần còn lại.

Bạn lương 10 triệu thì cứ coi như mình lương 8 triệu mà sống. Phần kia đi chỗ khác rồi, đừng ngó tới nó nữa, đừng tính nó vô tiền tiêu.

Lạ lắm nha. Khi bạn không thấy nó, bạn vẫn sống ổn với phần còn lại, vẫn đủ ăn đủ tiêu như thường. Cái đầu mình nó vậy đó. Cái gì trong tầm mắt thì mình tiêu, cái gì khuất đi thì mình quên. Mình mượn ngay cái tật đó của mình để tự lo cho mình. Lần đầu làm xong, bạn sẽ thấy một cái nhẹ lạ lắm: tương lai của mình tháng này, lo xong rồi.

Bước 2: Tách tài khoản, để tiền không lẫn vào nhau

Đây là lý do tiền để dành của bạn cứ cần là hết. Tại nó nằm chung một chỗ với tiền tiêu.

Tiền mà không có ranh giới thì trong đầu mình nó là một cục. Đụng vô lúc nào cũng được. Bữa nay rút một ít, bữa mai rút một ít, rồi hết lúc nào không hay. Còn tự nhủ tháng sau bù lại, mà tháng sau thì lại có chuyện của tháng sau.

Tách ra thôi. Một tài khoản để tiêu hằng ngày. Một tài khoản để dành, đừng gắn thẻ, đừng cài app lên điện thoại, đừng ngó tới. Thích thì thêm một cái cho tiền phòng thân, lỡ ốm đau xe cộ.

Đừng làm phức tạp. Hai ba cái là đủ. Nhiều quá rồi lại bỏ cuộc như cái app ngày xưa.

Cái hay của nó nằm ở chỗ rất đời: mắt không thấy thì tay không tiêu. Đơn giản vậy thôi mà hiệu nghiệm tới mức tôi tiếc sao mình không làm sớm hơn cả chục năm.

Bước 3: Lập quỹ tiêu xài không tội lỗi, phần này tiêu hết cũng được

Bước này là cái tôi khoái nhất. Là cái gỡ sạch cảm giác tội lỗi luôn.

Sau khi bạn đã trả cho mình trước và tách tài khoản xong, thì phần tiền còn lại trong tài khoản tiêu xài, tôi gọi nó là quỹ tiêu xài không tội lỗi.

Cái gì còn trong quỹ đó, bạn cứ tiêu. Tiêu cho đã đi.

Mua món bạn thích. Dẫn người thương đi ăn. Mua cho con cái thứ nó mê. Khỏi xin phép ai. Khỏi cãi nhau trong đầu nữa.

Tại sao? Tại tương lai của bạn đã lo xong từ đầu tháng rồi. Phần để dành nằm yên một chỗ khác, không ai đụng được. Cho nên tiêu hết quỹ tiêu xài này không phải là thất bại đâu. Nó đúng là việc bạn được phép làm, là lý do nó tồn tại mà.

Đây mới là tiêu tiền thiệt sự. Tiêu mà trong lòng không nhói. Tiêu mà tối về ngủ ngon. Bạn thử tưởng tượng cái cảm giác đó một chút coi: đứng ở quầy, cầm chai nước mình thích, trả tiền, bước ra, đầu nhẹ tênh, chẳng câu hỏi nào đuổi theo. Cái đó có thiệt. Tôi đang sống với nó mỗi ngày.

“Nhưng lương 10 triệu để dành 2-3 triệu thì làm ăn gì?”

Kiểu gì cũng có người nói tôi câu này. Hồi còn chật vật, chính tôi cũng nghĩ y chang. Để dành mấy đồng lẻ thì bao giờ mới giàu, thà tiêu cho sướng cái thân.

Mà để ý nha, bạn đang đo sai thứ rồi.

Giá trị của cái khung này tháng đầu đâu nằm ở con số bạn để dành được. Hai ba triệu thì chưa đổi đời ai. Nó nằm ở chỗ bạn cắt được cái vòng xoay sở chật vật cuối tháng. Và cắt được cái mặc cảm đi theo nó.

Cái cảm giác tuần ba tuần bốn không còn phải mở app ngân hàng ra mà tim đập nữa, riêng cái đó thôi đã đáng tiền rồi.

Với lại nhớ con số hồi nãy không. Mấy món nhỏ lẻ trôi đi đã là 30% thu nhập rồi đó. Bạn để dành 2 triệu trên lương 10 triệu nghe ít, nhưng đó là bạn đang giành lại quyền kiểm soát cái phần lớn nhất đang chảy đi mà bạn không hề hay.

Bắt đầu nhỏ vẫn hơn đứng yên. Đứng yên thì mãi mãi là số không. Tôi không hứa bạn giàu nhanh, tôi không bán cho bạn giấc mơ đó đâu. Tôi chỉ nói bạn sẽ hết cái cảnh hoảng loạn cuối tháng. Mà riêng cái đó thôi, đã đáng làm rồi.

Quay lại quầy tính tiền: lần này tôi cầm chai mình thích

Giờ thì tôi lại đứng ở quầy tính tiền. Tay vẫn cầm một chai nước.

Khác là lần này tôi cầm chai mình thích. Mười nghìn. Tôi không đặt nó xuống nữa. Cái giọng lạnh tanh ngày xưa cũng không còn hỏi gì.

Vì tôi biết rõ tiền này nằm trong quỹ tiêu xài, là phần tôi được phép tiêu, đã được phép từ đầu tháng. Phần để dành của tôi nằm yên chỗ khác rồi, chẳng liên quan gì tới chai nước trên tay tôi lúc này.

Tôi trả tiền. Mở ra uống. Và nó ngon thiệt. Cái ngon đó nhỏ xíu thôi, nhưng với người từng đứng tần ngần cả buổi vì năm nghìn bạc, nó lớn lắm.

Tôi nhận ra một điều. Tự do với tiền không tới từ chuyện tiêu ít đi cho khổ thân. Nó tới từ chuyện bạn biết rõ mình đang tiêu phần nào, và phần đó đã được phép.

Tôi để sẵn cho bạn một món quà

Ba bước này đọc thì gọn, mà tự mò làm một mình thì hơi cực, tôi biết chứ. Hồi đó tôi loay hoay mất mấy năm trời, tách tài khoản rồi gộp lại, để dành được vài tháng rồi đứt, chỉ vì không có ai chỉ giùm: chia bao nhiêu cho vừa, lỡ tháng này hụt thì làm sao, giữ kiểu gì để khỏi bỏ ngang sau ba tuần.

Nên tôi gói sẵn cho bạn một món quà nhỏ, miễn phí. Trong đó có bảng chia tiền theo đúng mức lương của bạn, cách mở ba tài khoản chỉ trong một buổi tối, và cách giữ cho nó chạy đều mà khỏi gồng. Bạn lấy về xài liền, khỏi mò như tôi.

👉 Nhận bộ quà tặng miễn phí

Còn nếu giờ bạn chưa muốn lấy cũng không sao hết. Tối nay làm thử đúng một việc thôi: tháng lương tới, khi tiền vừa về, chuyển phần để dành đi trước, trước khi bạn kịp tiêu một đồng. Hai phút bấm điện thoại. Rồi để ý coi, lần đầu tiên bạn tiêu tiền cho mình mà trong lòng không nhói, nó nhẹ người tới cỡ nào. Tôi tin bạn sẽ muốn giữ hoài cái cảm giác đó.

Về tác giả

Tôi là Võ Quốc Lộc. Đã có một thời tiền bạc với tôi là cơn đau đầu mỗi ngày, làm bao nhiêu cũng thấy không đủ, tháng nào cũng hết sạch trước khi tới kỳ lương sau. Tôi tự gỡ ra được bằng kỷ luật chi tiêu và một hệ thống đơn giản, đúng cái khung ba bước tôi vừa kể. Giờ tôi làm mảng đào tạo tài chính cá nhân, ngồi nghe và đi cùng nhiều người qua đúng cái vòng đó. Mọi thứ tôi viết về tiền đều ra từ chuyện tôi đã sống và đã thấy, không phải từ lý thuyết trong sách.

Câu hỏi thường gặp

Chi tiêu không tội lỗi nghĩa là tiêu thả ga không cần lo gì hết à?

Không phải vậy đâu. Tiêu không tội lỗi là tiêu trong phần đã được phép, tức phần còn lại sau khi bạn đã trả cho mình trước và để dành xong. Vì tương lai đã lo từ đầu tháng, nên phần tiêu xài đó bạn cứ tiêu thoải mái, khỏi cắn rứt. Còn quỹ đó hết thì là hết, chứ không moi tiền để dành ra tiêu tiếp.

Lương thấp, tháng nào cũng vừa đủ ăn thì làm sao mà trả cho mình trước được?

Bắt đầu nhỏ thôi. Không để dành được 20% thì để 5%, thậm chí vài trăm nghìn cũng được. Mục tiêu tháng đầu không phải để dành cho nhiều, mà là tập cái thói quen trích tiền ra trước khi tiêu. Quen tay rồi thì nâng dần lên. Có cái khung nhỏ vẫn hơn không có cái nào.

Tôi thử app ghi chi tiêu hoài mà toàn bỏ giữa chừng, có cách nào dễ hơn không?

Tôi cũng vậy, gõ app được mấy ngày là bỏ. Cái hay của tách tài khoản là nó không bắt bạn ghi chép gì cả. Bạn chỉ cần chia tiền ra mấy tài khoản một lần, rồi tiêu trong tài khoản tiêu xài thôi. Mắt không thấy tiền để dành thì tay không đụng tới. Hệ thống làm thay bạn, khỏi cần ý chí mỗi ngày.