Có một dạo tôi sợ cái màu đỏ của tấm thiệp cưới. Nghe buồn cười nhưng thật. Cứ thấy ai đó nhắn “đầu tháng sau rảnh không, đi ăn cưới tao nhé”, là trong bụng tôi nhói lên một cái. Mừng cho bạn thì có mừng, nhưng cái phản xạ đầu tiên trong đầu lại là một phép tính. Tháng này là cái thứ mấy rồi.
Tôi nhớ có những mùa cao điểm, một tháng tôi cầm trên tay ba bốn cái thiệp. Mỗi cái phong bì nhẹ thì vài trăm, thân hơn thì cả triệu. Cộng lại, nguyên cái khoản tôi định để dành tháng đó bay theo mấy cái phong bì. Lương về được mấy hôm là sạch. Tôi từng đọc một bạn nhân viên trẻ nói câu này trên báo, và tôi giật mình vì nó đúng y tôi: “nhận 2-3 thiệp mỗi tháng là hết sạch lương”.
Bài này tôi viết cho những ai đang ở đúng chỗ đó. Không phải để dạy bạn keo kiệt với bạn bè, mà để kể bạn nghe cách tôi gỡ được cái nút thắt này. Hóa ra vấn đề không nằm ở chuyện đi cưới nhiều hay ít. Nó nằm ở chỗ tôi chưa bao giờ chuẩn bị sẵn một chỗ tiền cho nó.
Vì sao tiền mừng cưới làm bạn đau tới vậy
Tôi ngồi ngẫm mãi mới ra. Tiền mừng cưới nó khó chịu hơn nhiều khoản khác, vì nó hội đủ ba thứ làm mình bị động.
Thứ nhất, nó tới theo cụm, không rải đều. Cả năm im ắng rồi tự nhiên dồn vào mấy tháng cuối năm hoặc đầu xuân. Đúng cái lúc lại còn bao nhiêu thứ khác xúm vào, Tết nhất, về quê, biếu xén.
Thứ hai, mình rất khó từ chối. Người ta mời mình là người ta quý mình. Đám cưới đứa bạn thân từ hồi cấp ba, chẳng lẽ không đi. Cho nên đây không phải khoản mình muốn cắt là cắt được như ly trà sữa. Nó dính tới tình nghĩa.
Thứ ba, và đây mới là cái lõi, mình không hề lên kế hoạch cho nó. Tiền nhà tiền ăn thì tháng nào cũng có, mình ngầm tính sẵn trong đầu. Còn tiền cưới thì mình coi như chuyện bất ngờ, lần nào có thiệp cũng móc từ tiền sinh hoạt hoặc tiền định để dành ra đắp vào. Mà cái gì đến bất ngờ rồi rút từ chỗ khác ra đắp, thì kiểu gì nó cũng làm xáo trộn hết kế hoạch.
Nói cho gọn, đám cưới của bạn bè đâu phải chuyện bất ngờ. Năm nào cũng có người cưới. Cái bất ngờ duy nhất là tôi cứ giả vờ như nó sẽ không xảy ra, để rồi tháng nào dính thiệp là tháng đó vỡ kế hoạch.
Cái sai của tôi: lấy tiền tiết kiệm ra đắp vào
Ở một bài khác tôi có kể về cái bẫy lớn nhất trong cách xài tiền của tôi hồi đó, bạn đọc thì rõ hơn trong bài này. Tóm gọn lại là tôi để dành bằng phần thừa cuối tháng, mà phần thừa thì không bao giờ thừa.
Tiền mừng cưới chính là một trong những thủ phạm ăn mất cái phần thừa đó. Tháng nào yên thì tôi còn dư được chút đỉnh. Tháng nào ba cái thiệp ập vào, cái khoản dư mong manh đó bốc hơi, có khi còn âm. Và cảm giác tệ nhất không phải là mất tiền. Mất tiền cho bạn bè thì cũng vui vẻ thôi. Cảm giác tệ là tôi thấy mình mãi không tiến lên được, cứ tiết kiệm được một bước lại bị kéo lùi một bước, mà không hiểu vì sao.
Tôi nhận ra mình đang lấy cái quỹ quan trọng nhất, là tiền để dành cho tương lai, ra gánh một khoản đáng lẽ phải có chỗ riêng. Giống như bạn lấy tiền học phí của con ra đãi khách vậy. Khách thì vui, nhưng cái việc đáng lẽ phải lo thì lại bị thâm hụt.
Cách tôi gỡ: lập một quỹ cưới hỏi riêng, trích đều mỗi tháng
Đây là phần tôi muốn bạn nhớ nhất. Cách tôi xử lý không có gì cao siêu, chỉ là tôi thôi coi tiền mừng cưới là chuyện bất ngờ, và bắt đầu coi nó là một khoản chi có kế hoạch như mọi khoản khác.
Mà tôi nói luôn cái này cho thật. Đừng ai bảo tôi ngồi đầu năm đoán cả năm có bao nhiêu đám, vì năm dài đằng đẵng, ai mà ướm nổi. Đứa đang yêu chia tay, đứa độc thân tự nhiên báo cưới gấp, làm sao biết trước. Cho nên tôi không tính theo năm. Tôi tính theo tháng.
Cụ thể tôi làm thế này.
Tôi chọn một con số nhỏ cố định trích mỗi tháng. Tôi nhìn lại vài tháng gần đây mình đi cưới hết bao nhiêu, lấy đó làm cái mốc áng chừng. Không cần chính xác, chỉ cần một con số mỗi tháng tôi thấy bỏ ra được mà không xót. Rồi cứ tới kỳ lương là tôi trích đúng bằng đó, bỏ riêng vào một chỗ, coi như đó là tiền cưới hỏi.
Tháng nào không có đám, tiền cứ nằm đó dồn lại. Nó không mất đi đâu, nó đợi. Tới mùa cao điểm ba bốn cái thiệp ập vào, tôi rút từ chính cái quỹ đã dồn mấy tháng trước ra dùng, chứ không đụng tới tiền sinh hoạt hay tiền tiết kiệm.
Cứ vài tháng tôi ngó lại một lần rồi chỉnh. Nếu thấy quỹ hụt hoài vì dạo này cưới nhiều, tôi nhích con số trích hàng tháng lên một chút. Nếu thấy nó dư ra đều, tôi để vậy hoặc hạ xuống. Tôi không cố đoán xa, tôi chỉ chỉnh dần theo cái thực tế đang diễn ra. Cách này nhẹ đầu hơn nhiều so với ngồi bấm máy tính dự cả năm.
Cái hay của cách này, là nó biến một khoản bị động thành một khoản chủ động. Trước đây mỗi cái thiệp là một cú đấm bất ngờ. Giờ thì cái thiệp tới, tôi mở quỹ cưới hỏi ra, lấy tiền đã để sẵn từ mấy tháng trước mà đi. Tôi không còn cái cảm giác bị rút ruột nữa. Vì tiền đó tôi đã dành sẵn cho đúng việc này rồi.
Nói thật, kỹ thuật ở đây chẳng có gì lạ. Nó chính là lập ngân sách. Chỉ là phần lớn chúng ta lập ngân sách cho tiền nhà tiền ăn, mà lại quên béng mất mấy khoản kiểu cưới hỏi, ma chay, sinh nhật, lễ Tết. Mấy khoản này gộp lại một năm không hề nhỏ, mà vì mình không cho nó một dòng riêng trong kế hoạch, nên nó cứ âm thầm ăn vào chỗ khác.
Khi vượt ngân sách thì sao? Coi nó là khoản phát sinh
Sẽ có người hỏi, lỡ năm nay đột biến, bạn bè rủ nhau cưới hết, vượt xa con số tôi dự tính thì sao? Câu hỏi đúng, vì đời nó không chạy đúng kế hoạch bao giờ.
Cách tôi nghĩ về nó thế này. Khi cái quỹ cưới hỏi đã cạn mà vẫn còn thiệp, thì phần vượt đó tôi coi là một khoản phát sinh, và tôi xử lý nó riêng, có ý thức, chứ không để nó lặng lẽ thọc tay vào tiền tiết kiệm.
Xử lý riêng nghĩa là gì. Nghĩa là tôi dừng lại một nhịp và quyết định đàng hoàng, lấy từ đâu để bù. Có thể tháng này tôi cắt bớt một khoản hưởng thụ nào đó để bù qua. Có thể tôi lấy từ một khoản dự phòng cho những thứ lặt vặt phát sinh mà tôi vẫn để sẵn. Điều quan trọng không phải là lấy từ đâu, mà là tôi biết rõ mình đang lấy từ đâu và vì sao.
Cái khác biệt nằm ở chỗ đó. Hồi xưa tiền cưới vượt mức thì nó tự động móc vào tiền để dành, một cách âm thầm, tôi còn chẳng nhận ra. Giờ thì mỗi đồng vượt ngân sách đều đi qua một cái cổng có tôi đứng gác. Tôi thấy nó, tôi quyết định nó. Tiền tiết kiệm cho tương lai của tôi được tôi giữ riêng ra, gần như bất khả xâm phạm, và đó là cái ranh giới tôi cố không phá.
Lập ngân sách không phải để mọi thứ luôn khớp số. Nó là để khi có chuyện vượt mức, mình biết mà xoay một cách tỉnh táo, thay vì để dòng tiền tự cuốn mình đi.
Còn chuyện đi đám cưới mừng bao nhiêu thì hợp lý
Cái này tôi xin nói thẳng là không có con số đúng cho tất cả mọi người, và tôi cũng không có tư cách bảo bạn phải mừng bao nhiêu. Mỗi vùng miền, mỗi mối quan hệ một khác. Nhưng tôi chia sẻ cách tôi tự gỡ rối cho mình.
Tôi tự đặt cho mình vài mức, tùy độ thân. Bạn xã giao, đồng nghiệp không thân thì một mức. Bạn bè thân thì một mức cao hơn. Người thân ruột thịt thì khác nữa. Tôi định sẵn trong đầu để khi cầm thiệp lên là biết ngay mình ở mức nào, không phải đắn đo, cũng không bị cuốn theo kiểu đứa kia bỏ bao nhiêu mình phải bằng nó.
Và tôi tự nhắc mình một điều, cái này quan trọng với tôi. Mức mừng nên nằm trong khả năng của tôi, chứ không phải để làm vừa lòng người khác hay để giữ thể diện. Một đám cưới vui là khi mình tới với cái tâm mừng cho bạn, chứ không phải tới rồi về lo méo mặt vì cái phong bì vừa rồi vượt quá sức mình. Bạn bè thật thì không ai đong đếm tình bạn qua cái phong bì cả. Còn ai đong đếm, thì cũng đáng để mình suy nghĩ lại.
Bắt đầu thế nào cho nhẹ
Nếu đọc tới đây bạn thấy có lý, thì tôi gợi ý bắt đầu thật nhẹ, đừng làm phức tạp.
Mở một chỗ để tiền riêng, có thể là một tài khoản phụ trong app ngân hàng, đặt tên cho nó là quỹ hiếu hỉ hay quỹ cưới hỏi gì cũng được, miễn là tách khỏi tiền tiêu hàng ngày. Mỗi tháng khi lương về, trích một khoản nhỏ bỏ vào đó, trước khi bạn kịp tiêu. Con số bao nhiêu thì cứ nhìn vài tháng gần đây bạn đi cưới hết bao nhiêu mà áng chừng, đừng cố đoán cả năm làm gì cho mệt. Bắt đầu nhỏ thôi cho quen, vài tháng sau thấy hụt hay dư thì chỉnh lại.
Cái quỹ này nó nằm cùng một họ với quỹ phòng thân mà tôi hay nhắc, bạn đọc thêm ở bài về quỹ phòng thân. Khác nhau là quỹ phòng thân để dành cho biến cố bất ngờ như ốm đau hỏng xe, còn quỹ cưới hỏi để dành cho những khoản mình biết chắc sẽ tới mà cứ hay quên không chuẩn bị. Cả hai cùng chung một tinh thần. Cho mỗi loại tiền một cái chỗ riêng, để chúng đừng giẫm chân lên nhau và đừng ăn vào tiền tương lai của bạn.
Tôi để ý, ngày tôi tách được mấy khoản này ra khỏi nhau, cái đầu tôi nhẹ hẳn. Không phải vì tôi kiếm nhiều hơn. Chỉ vì tôi thôi để mọi đồng tiền nằm chung một rổ rồi tranh nhau.
Câu hỏi hay gặp
### Đi đám cưới nên mừng bao nhiêu là vừa? Không có con số chung cho tất cả, vì nó tùy mức độ thân thiết và khả năng của bạn. Cách tôi làm là tự đặt sẵn vài mức theo độ thân, và giữ cho mức mừng nằm trong khả năng của mình, không chạy đua với người khác. Tới đám cưới với cái tâm mừng cho bạn là đủ.
### Làm sao để tiền mừng cưới không ăn vào tiền tiết kiệm? Lập một quỹ cưới hỏi riêng và trích đều vào đó mỗi tháng một khoản nhỏ cố định, dựa trên việc mấy tháng gần đây bạn đi cưới hết bao nhiêu. Đừng cố đoán cả năm, cứ trích theo tháng rồi vài tháng chỉnh một lần. Khi có thiệp thì rút từ quỹ đã dồn sẵn ra, không đụng tới tiền tiết kiệm hay tiền sinh hoạt.
### Lỡ một năm có quá nhiều đám, vượt cả ngân sách thì sao? Coi phần vượt là một khoản phát sinh và xử lý nó có ý thức. Quyết định rõ ràng bạn bù từ đâu, ví dụ cắt bớt một khoản hưởng thụ trong tháng. Cái cốt là đừng để nó âm thầm móc vào tiền để dành cho tương lai.
### Lương thấp thì có cần lập quỹ cưới hỏi không, hay để đó tính sau? Lương càng eo hẹp thì càng nên, vì cú sốc của ba cái thiệp dồn vào một tháng với người lương thấp còn nặng hơn. Quỹ này không đòi bạn để nhiều, chỉ đòi bạn để đều và để sớm, mục đích là rải cú sốc ra cho nhẹ.
Kết lại
Tôi mất khá lâu mới hiểu ra một chuyện đơn giản. Tiền mừng cưới ăn hết lương không phải vì tôi đi cưới nhiều, mà vì tôi chưa bao giờ dọn sẵn một chỗ cho nó. Khi tôi cho nó một cái quỹ riêng, mỗi tháng trích đều một ít vào đó, thì cái thiệp đỏ thôi làm tôi sợ. Nó về thì tôi mở quỹ ra đi, nhẹ tênh.
Nếu hôm nay bạn chỉ làm một việc sau khi đọc bài này, thì hãy mở một chỗ để tiền riêng cho khoản hiếu hỉ, và tháng tới trích vào đó một ít. Nhỏ thôi cũng được. Cái bạn đang xây không phải là số tiền trong cái quỹ đó, mà là cái thói quen cho mỗi khoản chi một chỗ đứng, để tiền tiết kiệm của bạn được yên thân lớn lên.
Bạn đọc thêm bài gốc về chuyện vì sao đi làm mãi không dư ở đây, nó là cái nền cho mọi thứ tôi vừa kể.
Tự xoay xở một mình với chuyện tiền nong nhiều khi cũng đuối. Nếu bạn muốn có sẵn đồ nghề, tôi gói lại thành một bộ quà tặng miễn phí: tấm quy tắc một trang, file tự chia tiền khi lương về, và checklist để mỗi tháng bạn trích quỹ cho nhẹ đầu.
Còn nếu giờ bạn chưa muốn lấy cũng không sao. Tối nay làm thử đúng một việc thôi: mở app ngân hàng, tạo một tài khoản phụ và đặt tên nó là quỹ cưới hỏi.
Về tác giả: Tôi là Lộc. Tôi viết từ vết sẹo của chính mình, không phải từ lý thuyết trong sách. Tôi là dân kinh doanh thực chiến, từng thất bại và ôm nợ, từng có những tháng nhìn cái thiệp cưới mà thấy lo thay vì thấy vui. Tôi tự bò ra khỏi nợ bằng việc cày kinh doanh cộng với kỷ luật chi tiêu, và giờ vừa làm vừa kể lại những gì mình đi qua, để người sau bớt khổ hơn tôi. Tôi ghét trò thổi phồng và hứa làm giàu nhanh, nên có thất bại tôi cũng nói thật.
Lưu ý quan trọng: Đây là chia sẻ từ trải nghiệm cá nhân của tôi, không phải lời khuyên tài chính chuyên nghiệp. Hoàn cảnh mỗi người mỗi khác, mức mừng và cách phân bổ tiền của bạn nên dựa trên tình huống riêng của mình. Hãy cân nhắc kỹ trước khi quyết định những việc lớn về tiền bạc, và nếu cần thì hỏi thêm người có chuyên môn.